دستیابی به هدف حذف مرگ انسانی ناشی از هاری با برنامهریزی و اجرای یکپارچه آن
همایش ملی روز جهانی هاری در 6 مهرماه در مرکز همایشهای بینالمللی رازی تهران و با حضور مسئولان و کارشناسان سازمان دامپزشکی کشور و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برگزار گردید. در این همایش از سند ملی حذف هاری رونمایی و آیین معرفی اسناد ملی مرتبط با حذف مرگومیر انسانی ناشی از هاری انجام شد.
به گزارش داغ (دیدهبان امنیت غذایی)، در این همایش دکتر علیرضا اکبرشاهی، سرپرست معاونت بهداشتی، پیشگیری و ایمنی غذایی سازمان دامپزشکی کشور درباره کنترل بیماری هاری گفت: نیازمند برنامهای پایدار و هماهنگ میان تمامی بخشهای دخیل است. با توجه به اینکه دانش و ابزار لازم برای مهار این بیماری سالها در اختیار کشورها بوده است، رسیدن به هدف حذف مرگ انسانی ناشی از هاری بیش از آنکه نیازمند فناوری تازه باشد، به اجرای یکپارچه برنامهها بستگی دارد.
وی با اشاره به برنامه جهانی حذف هاری اضافه کرد: این برنامه با هدف پایان دادن به مرگهای انسانی ناشی از هاری تا سال ۲۰۳۰ تنظیم شده و برآمده از شواهد علمی، تجربه کشورهای گوناگون و ابزارهای فنی موجود در جهان است؛ با این حال، اجرای موفق آن در هر کشور به تدوین و اجرای برنامه ملی متناسب با شرایط همان کشور وابسته است.
دکتر اکبرشاهی ادامه داد: راهبرد جهانی هاری تنها مسیر کلی را نشان میدهد، اما این برنامه ملی کشورهاست که وظایف نهادها و شیوه اجرای اقدامات را مشخص میکند؛ به همین دلیل در همایش ملی هاری سال گذشته بر ضرورت تدوین سند ملی و پایان دادن به پراکندگی فعالیت دستگاهها تأکید شد. پس از همایش سال گذشته، کمیته ملی هاری تشکیل شد و نشستهای تخصصی با حضور متخصصان و نمایندگان دستگاههای مختلف برگزار گردید و در نهایت سند ملی حذف مرگ انسانی ناشی از هاری نهایی شد و به مرحله اجرا رسید.
وی با اشاره به اینکه اجرای این برنامه به صورت پایلوت در شهرستانهای منتخب آغاز میشود، ابراز امیدواری کرد با بهرهگیری از نتایج این مرحله، برنامه به تدریج گسترش یابد و در سطح کشور اجرا شود.
سرپرست معاونت بهداشتی، پیشگیری و ایمنی غذایی سازمان دامپزشکی کشور با اشاره به نقش واکسیناسیون سگها در کنترل هاری گفت: رسیدن به پوشش واکسیناسیون کافی در جمعیت سگهای در معرض خطر، در کنار مراقبت مناسب و مستمر از انسان، میتواند چرخه انتقال هاری را متوقف کند و پوشش دستکم ۷۰ درصدی واکسیناسیون سگهای در معرض خطر، نقشی کلیدی در کنترل این بیماری دارد.
وی به تجربه کشورهای موفق در کنترل هاری اشاره کرد و عنوان داشت: تجربه برخی کشورها نشان داده است که گسترش واکسیناسیون در جمعیت سگها میتواند به شکل چشمگیری موارد ابتلای انسانی را کاهش دهد و این تجربه میتواند برای برنامهریزی کشور به کار گرفته شود.
دکتر اکبرشاهی اذعان داشت: سازمان دامپزشکی کشور به تنهایی متولی کنترل هاری نیست و موفقیت برنامه به همکاری همه ذینفعان نیاز دارد؛ آزمایشگاهها در تشخیص موارد، شهرداریها در مدیریت جمعیت سگها و اقدامات محلی، دانشگاهها و مراکز علمی در پژوهش و ارزیابی، بخش خصوصی و نظام دامپزشکی، سازمانهای مردمنهاد، رسانهها و نظام آموزشی، بهویژه مدارس در اجرای این برنامه نقش دارند.
وی آموزش همگانی، بهویژه آگاهسازی کودکان در مدارس درباره شیوههای انتقال هاری و اقدامات پیشگیرانه پس از مواجهه با حیوانات را نیز ضروری دانست و افزود: کنترل هاری از سطح محلی شروع میشود، در سطح ملی سازمان مییابد و با بهرهگیری از همکاریهای منطقهای و بینالمللی به نتیجه میرسد.
دکتر اکبرشاهی با اشاره به مفهوم سلامت واحد خاطرنشان کرد: کنترل هاری از سطح محلی آغاز میشود، در سطح ملی سازماندهی میگردد و با همکاریهای منطقهای و بینالمللی کامل خواهد شد؛ بنابراین موفقیت زمانی به دست میآید که مسئولیتهای متفاوت دستگاهها در یک مسیر مشترک به یکدیگر متصل شوند. اگر واکسن در اختیار دامپزشکی قرار گیرد، اما جامعه هدف همکاری نکند و اگر موارد گزش ثبت شود، اما اطلاعات حیوان گزنده به دامپزشکی نرسد، یا اگر آزمایشگاهها فعال باشند، اما نتایج آزمایشها در اختیار بخشهای مرتبط قرار نگیرد، در عمل چرخه کنترل بیماری کامل نخواهد شد.
وی همچنین با اشاره به هزینههای اجرای برنامهها افزود: سازمان دامپزشکی کشور برای تأمین هزینههای مورد نیاز، به همکاری و حمایت سایر دستگاههای مرتبط نیاز دارد تا بتواند مسئولیت خود در زمینه واکسیناسیون گسترده جمعیت سگهای در معرض خطر را به شکل مطلوب پوشش دهد. هاری یکی از معدود بیماریهایی است که پس از ظهور نشانههای بالینی، مرگومیر آن تقریباً صددرصد است؛ در حالی که بشر سالهاست دانش، فناوری و ابزارهای لازم برای مهار آن را در اختیار دارد. این تناقض نشان میدهد که مشکل اصلی در کنترل هاری، نه کمبود دانش و ابزار، بلکه نبود برنامهای پایدار، هماهنگ و چندبخشی است.
وی با اشاره به اینکه سالانه بیش از ۵۹ هزار نفر در جهان به دلیل ابتلا به هاری جان خود را از دست میدهند، اضافه کرد: بیشتر موارد انسانی در کشورهای آسیایی و آفریقایی اتفاق میافتد و کودکان بخش چشمگیری از قربانیان این بیماری را تشکیل میدهند. همچنین نزدیک به ۹۹ درصد موارد انتقال هاری به انسان از طریق سگها رخ میدهد؛ مسئلهای که اهمیت واکسیناسیون گسترده سگها و مراقبتهای پس از مواجهه با حیوانات را در کنترل و حذف این بیماری دوچندان میکند.
سرپرست معاونت بهداشتی، پیشگیری و ایمنی غذایی سازمان دامپزشکی کشور در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به تجربه موفق مکزیک در کنترل هاری اضافه کرد: این کشور در دهه ۱۹۹۰ با شمار قابلتوجهی از موارد هاری انسانی و حیوانی روبهرو بود، اما با اجرای برنامهای گسترده برای واکسیناسیون سگها توانست در طول چند دهه، موارد ابتلای انسانی را تا نزدیک صفر کاهش دهد. این تجربه نشان میدهد که واکسیناسیون هدفمند و مستمر جمعیت سگها میتواند نقشی تعیینکننده در قطع زنجیره انتقال بیماری به انسان داشته باشد.
