حفاظت پایدار از منابع طبیعی بدون مشارکت مردم محقق نمی‌شود
معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با تأکید بر ضرورت مشارکت جوامع محلی در مدیریت منابع طبیعی گفت: حفاظت پایدار از جنگل‌ها، مراتع و حوزه‌های آبخیز زمانی محقق می‌شود که مردم علاوه بر اجرای طرح‌ها، در شناسایی مشکلات، تعیین اولویت‌ها، طراحی راهکارها و ارزیابی نتایج نیز نقش مؤثر داشته باشند.
به گزارش داغ (دیده‌بان امنیت غذایی) به نقل از روابط عمومی سازمان تات، رضا افلاطونی روز سه‌شنبه ۲۱ مهرماه در هشتمین کنفرانس ملی حفاظت خاک و آبخیزداری، با اشاره به تجربه اجرای طرح‌های مشارکتی در حوزه منابع طبیعی اظهار داشت: تجربه‌هایی مانند پروژه ترسیب کربن، برنامه منارید و طرح حبله‌رود نشان می‌دهد که حفاظت از منابع طبیعی، علاوه بر اقدامات فنی و زیستی، نیازمند سازماندهی اجتماعی، آموزش، مشارکت مردم و هماهنگی میان دستگاه‌ها و نهادهای مسئول است.
وی افزود: جوامع محلی نباید صرفاً دریافت‌کننده خدمات یا مجری عملیات تعریف‌شده از سوی دستگاه‌های دولتی باشند، بلکه لازم است در تمامی مراحل تصمیم‌گیری، از شناسایی مسائل و تعیین اولویت‌ها تا طراحی راهکارها، نگهداری اقدامات و ارزیابی نتایج مشارکت داشته باشند.
رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور تأکید کرد: استفاده از ظرفیت مردم و بهره‌برداران محلی، از الزامات موفقیت برنامه‌های حفاظت و احیای منابع طبیعی است و تجربه‌های گذشته نیز اهمیت مشارکت اجتماعی در پایداری طرح‌های اجرایی را نشان داده است.
تدوین برنامه جنگل‌داری اجتماعی زاگرس با مشارکت جوامع محلی
افلاطونی با اشاره به اهمیت مدیریت پایدار جنگل‌های کشور گفت: جنگل‌های زاگرس و هیرکانی از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های جنگلی ایران هستند که به دلیل تفاوت در ویژگی‌های بوم‌شناختی، فشارهای انسانی و نیازهای مدیریتی، به برنامه‌های حفاظتی و مدیریتی متناسب با شرایط خود نیاز دارند.
وی افزود: برنامه‌های راهبردی مدیریت این دو زیست‌بوم با بهره‌گیری از تجربه‌ها و درس‌آموخته‌های گذشته در سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور مورد توجه قرار گرفته است.
معاون وزیر جهاد کشاورزی از تدوین و اجرای سند برنامه جنگل‌داری اجتماعی زاگرس به‌عنوان یکی از رویکردهای مهم مدیریت این منطقه نام برد و اظهار داشت: این برنامه تلاش دارد با اتکا به داده‌های معتبر، شناخت دقیق شرایط منطقه، استفاده از ظرفیت اعتبارات سازمان برنامه و بودجه و جلب مشارکت جوامع محلی، زمینه مدیریت پایدار جنگل‌های زاگرس را فراهم کند.
وی تصریح کرد: در چنین رویکردی، مردم و بهره‌برداران محلی باید به‌عنوان شرکای اصلی حفاظت از منابع طبیعی شناخته شوند و نقش آنان در تصمیم‌گیری و اجرای برنامه‌ها تقویت شود.
حفاظت از جنگل‌های هیرکانی نیازمند مدیریت یکپارچه است
رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در ادامه با اشاره به اهمیت جنگل‌های هیرکانی به‌عنوان میراث طبیعی جهانی ثبت‌شده در یونسکو گفت: مدیریت پایدار این جنگل‌ها مستلزم توجه هم‌زمان به حفاظت از تنوع زیستی، ساختار طبیعی توده‌های جنگلی، سلامت جنگل، فشارهای انسانی و مخاطرات طبیعی است.
وی افزود: حفاظت از جنگل‌های شمال کشور نباید صرفاً به اقدامات مقطعی محدود شود، بلکه باید بر مبنای شناخت علمی، پایش مستمر و مدیریت پیشگیرانه دنبال شود.
افلاطونی همچنین از آغاز اجرای آزمایشی طرح هوشمندسازی مدیریت فرسایش آبی و لغزش زمین در شمال ایران خبر داد و اظهار داشت: این طرح می‌تواند گامی مؤثر در توسعه رویکردهای علمی و فناورانه برای مدیریت مخاطرات طبیعی و حفاظت از منابع خاک در مناطق حساس کشور باشد.
وی تأکید کرد: استفاده از فناوری‌های نوین و اطلاعات علمی در پایش و مدیریت فرسایش خاک، زمینه افزایش دقت تصمیم‌گیری و اثربخشی اقدامات حفاظتی را فراهم می‌کند.
تقویت همکاری سازمان منابع طبیعی و سازمان تات برای حفاظت از جنگل‌ها
معاون وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به تهدیدهای ناشی از آفات، بیماری‌های جنگلی و آتش‌سوزی در عرصه‌های طبیعی کشور اظهار داشت: مدیریت این مخاطرات در جنگل‌های شمالی و غربی کشور از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و نیازمند همکاری نزدیک بخش‌های تحقیقاتی و اجرایی است.
وی افزود: همکاری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) می‌تواند پیوند میان پایش علمی، تشخیص به‌موقع مخاطرات، مدیریت پیشگیرانه، آموزش و اجرای اقدامات حفاظتی را تقویت کند.
افلاطونی خاطرنشان کرد: استفاده از دستاوردهای پژوهشی و ظرفیت علمی مراکز تحقیقاتی در کنار توان اجرایی دستگاه‌های مسئول، می‌تواند به بهبود مدیریت آفات و بیماری‌های جنگلی و کاهش خسارت‌های ناشی از آتش‌سوزی و سایر مخاطرات طبیعی کمک کند.
۱۴ میلیون هکتار از اراضی کشور در کانون‌های بحرانی فرسایش بادی قرار دارد
رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در بخش دیگری از سخنان خود، بیابان‌زایی را یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی کشور و منطقه عنوان کرد و گفت: ایران با وجود برخورداری از سهم محدود از خشکی‌های جهان، حدود ۳۲ میلیون هکتار عرصه بیابانی دارد که معادل حدود ۴.۲ درصد از بیابان‌های جهان است.
وی افزود: در حال حاضر، وسعت کانون‌های بحرانی فرسایش بادی کشور به حدود ۱۴ میلیون هکتار می‌رسد و مدیریت این عرصه‌ها نیازمند برنامه‌ریزی جامع، اقدامات اجرایی هدفمند و تأمین منابع مالی است.
افلاطونی با اشاره به تکالیف برنامه هفتم پیشرفت اظهار داشت: براساس تعهدات این برنامه، اجرای عملیات مقابله با بیابان‌زایی در سطح حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار پیش‌بینی شده است.
وی ادامه داد: احداث بادشکن‌های زنده و غیرزنده و اجرای اقدامات مدیریتی و حفاظتی در عرصه‌های بحرانی، از جمله برنامه‌هایی است که تحقق آن‌ها به تأمین اعتبارات و تقویت ظرفیت‌های اجرایی نیاز دارد.
این مقام مسئول تأکید کرد: با توجه به گستردگی عرصه‌های بیابانی و کانون‌های فرسایش بادی، مقابله با بیابان‌زایی باید به‌عنوان یکی از اولویت‌های اساسی مدیریت منابع طبیعی مورد توجه قرار گیرد.
مقابله با بیابان‌زایی نیازمند همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی است
معاون وزیر جهاد کشاورزی با بیان اینکه بیابان‌زایی چالشی فرابخشی و فرامرزی است، گفت: مقابله مؤثر با این پدیده صرفاً از طریق اقدامات داخلی امکان‌پذیر نیست و گسترش همکاری‌های ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی برای دستیابی به اهداف و تعهدات تعیین‌شده ضروری است.
وی افزود: کشورهای منطقه با چالش‌های مشترکی در زمینه بیابان‌زایی، تخریب سرزمین، فرسایش بادی و تغییر اقلیم مواجه هستند و تبادل تجربیات و اجرای برنامه‌های مشترک می‌تواند در مدیریت این مسائل نقش مؤثری داشته باشد.
افلاطونی با اشاره به ظرفیت‌های علمی و اجرایی ایران در مدیریت مناطق خشک و نیمه‌خشک اظهار داشت: استفاده از دانش بومی، دستاوردهای پژوهشی و تجربه‌های موفق اجرایی در کنار همکاری با نهادهای بین‌المللی، زمینه تقویت اقدامات مقابله با بیابان‌زایی را فراهم می‌کند.
ظرفیت مرکز بین‌المللی مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز برای انتقال تجربیات ایران
رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور که ریاست شورای حکام مرکز بین‌المللی مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز و منابع زیستی در مناطق خشک و نیمه‌خشک تحت حمایت یونسکو را نیز بر عهده دارد، بر اهمیت استفاده از ظرفیت این مرکز برای توسعه همکاری‌های علمی تأکید کرد.
وی گفت: این مرکز می‌تواند با پیوند دادن تجربیات ملی به شبکه‌های علمی و تخصصی بین‌المللی، زمینه تبادل دانش، انتقال فناوری، توانمندسازی کارشناسان و تقویت ظرفیت‌های تخصصی کشورها در زمینه مدیریت پایدار منابع طبیعی را فراهم کند.
افلاطونی افزود: بهره‌گیری از ظرفیت این مرکز در چارچوب همکاری‌های علمی و بین‌المللی می‌تواند به تحقق اهداف مرتبط با کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییر اقلیم، کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی، کنوانسیون تنوع زیستی و برنامه بین‌دولتی آب‌شناسی یونسکو کمک کند.
