نقش مهم بانک کشاورزی در پایداری تولید بخش کشاورزی و صنایع غذایی
بانک کشاورزی بهعنوان مهمترین نهاد تأمینکننده مالی زنجیره غذا و کشاورزی در ایران، نقشی فراتر از یک مؤسسۀ اعطای تسهیلات ایفا میکند. این بانک درواقع حلقه اتصال سیاستهای کلان امنیت غذایی و زیستبوم تولید روستایی-کشاورزی است و برای درک نقش آن در پایداری تولید، باید به سه سطح متفاوت اما درهمتنیده توجه کرد.
در سطح خرد، پایداری تولید بدون ادامه یافتگی اقتصادی تولیدکننده ممکن نیست. بانک کشاورزی با ارائه تسهیلات قرضالحسنه برای خرید نهادههای اصلاح شده و تجهیز ماشینآلات مدرن با کارایی سوخت بالاتر، به کاهش هزینههای تمام شده و افزایش بهرهوری منابع کمک میکند. برای نمونه اعتبارات خرید ادوات خاکورزی حفاظتی باعث کاهش فرسایش خاک و حفظ رطوبت میشود که خود مصداق عینی پایداری است. در صنایع غذایی پرداخت تسهیلات برای خطوط فرآوری کمآببر و بستهبندی با قابلیت بازیافت، ردپای زیست محیطی محصول نهایی را کاهش میدهد.
در سطح میانی نیز پایداری به مقاومت زنجیرۀ تأمین در برابر شوکهایی مانند خشکسالی، نوسان قیمت یا تحریمها وابسته است. بانک کشاورزی با راهاندازی صندوقهای ضمانت سرمایهگذاری بخش کشاورزی، ریسک فعالیتهای بلند مدت مانند احداث گلخانههای هیدروپونیک یا سردخانههای زنجیره سرد را کاهش داده است. همچنین، اعطای خطوط اعتباری با دوره تنفس دو تا سهساله برای پروژههای باغداری به تولیدکنندگان امکان میدهد بدون فشار بازپرداخت زود هنگام، روی احیای چاهها و آبیاری قطرهای سرمایهگذاری کنند. در صنایع تبدیلی، بانک با حمایت از واحدهای فرآوری سیار، ضایعات محصول را کاهش داده و تابآوری روستایی را بالا میبرد.
با این حال، تعیینکنندهترین نقش بانک کشاورزی در سطح کلان و مرتبط با منابع طبیعی پایه نمایان میشود. بانک با شرطگذاری اعتبارات کلان بر اساس طرح جامع آبخیزداری و مدیریت پایدار سرزمین و الزام به دریافت تأییدیه زیستمحیطی برای طرحهای بالای یکمیلیارد تومان، در عمل مکانیسم تعهد به پایداری را در چرخۀ اعتبار تعبیه کرده است. از سوی دیگر، عدم پرداخت تسهیلات به واحدهای فرسوده و پرمصرف مانند دامداریهای سنتی با الگوی تغذیه ناکارآمد یا صنایع غذایی فاقد سیستم تصفیه فاضلاب، یک سیاست انضباطی منفی اما اثربخش برای تغییر رفتار تولیدکنندگان محسوب میشود. در سالهای اخیر اختصاص اعتبارات مشروط به استفادۀ همزمان از انرژی خورشیدی در گلخانههای بزرگ و مکانیسم کاهش نرخ سود تسهیلات به ازای هر واحد صرفهجویی در مصرف آب، نمونۀ عینی از تلفیق تأمین مالی و پایداری اکولوژیک است.
نقش بانک کشاورزی در پایداری تولید، نه یک مجموعه اقدام موردی، بلکه یک سیستم مشروطسازی هوشمند مالی است. این سیستم اگر به درستی تنظیم شود، میتواند بدون حذف تولیدکنندگان خرد، مسیر حرکت کل بخش را از توسعه کمی صرف به سوی توسعه کیفی و متوازن با طبیعت تغییر دهد. شایان ذکر است بانک کشاورزی طی سال گذشته با هدف نوسازی روشهای پرداخت و حمایت از پایداری تولید بخش کشاورزی و صنایع غذایی، فرآیند اعتباری خود را به سمت استفاده از ابزارهای تعهدی و زنجیرهای سوق داد که در نتیجه این اقدامات افزون بر ۸۹۰ هزار میلیارد ریال (بیش از ۸۹ همت) در اختیار تولیدکنندگان قرار گرفته است.
در مجموع این اقدامات بانک کشاورزی را به رکنی محوری در تأمین مالی زنجیره تولید و ضامن امنیت غذایی کشور تبدیل کرده است. تداوم چنین فرآیندی که با سیاستهای اقتصاد مقاومتی همسو است، ضمن کاهش نیاز به واردات محصولات اساسی، بنیانهای خودکفایی در چرخه تولید ملی غذا را مستحکمتر میکند.
