افزایش تسهیلات مکانیزاسیون، یکی از مهمترین اهرمهای تحول در بخش کشاورزی
تسهیلات و اعتبارات مکانیزاسیون کشاورزی، یکی از مهمترین اهرمهای تحول در بخش کشاورزی به شمار میرود، اما اهمیت آن فراتر از تأمین تراکتور و کمباین است. در حقیقت این تسهیلات بستر ورود فناوریهای دقیق و کارآمد به مزرعه را فراهم میکنند و بدون آنها فاصله میان کشاورزی سنتی و مدرن هرگز پر نخواهد شد. زمانی که از مکانیزاسیون صحبت میشود نباید صرفا به جایگزینی نیروی انسانی با ماشین اندیشید بلکه باید به کاهش قابل توجه زمان عملیات زراعی، افزایش ضریب امنیت در برداشت، کاهش ریزش و ضایعات محصول، بهبود کیفیت خاک به دلیل عملیات بهنگام و نهایتاً افزایش بهرهوری آب و نهادهها توجه کرد.
اما نکته ظریف آنکه سرمایهگذاری در مکانیزاسیون، ذاتا برای کشاورزان خرد و متوسط سنگین و گاه غیرممکن است. یک کشاورز با زمین محدود و نقدینگی کم، توان خرید یک کمباین پیشرفته با سامانه سنجش عملکرد یا یک تراکتور با سامانه توزیع متغیر کود را ندارد در حالی که همین دستگاهها میتوانند در مقیاس منطقهای بازدهی و دقت را چند برابر کنند. در چنین شرایطی، تسهیلات و اعتبارات مکانیزاسیون نقش یک کاتالیزگر را بازی میکنند. وقتی دولت یا نظام بانکی با کارمزد پایین و بازپرداخت بلندمدت، امکان خرید ادوات مدرن را فراهم میکند، عملاً مانع فروش و فنی را از پیش پای کشاورز برمیدارد. تجربه جهانی نشان داده که در کشورهای پیشرو نرخ نفوذ مکانیزاسیون مدرن رابطه مستقیمی با در دسترس بودن اعتبارات ارزان و هدفمند دارد.
از سوی دیگر تسهیلات مکانیزاسیون تنها زمانی اثربخش میشوند که با نیازهای واقعی هر منطقه و هر زنجیره تولید هماهنگ باشند. به عنوان مثال در مناطق دیمخیز، اولویت با ادوات خاکورزی حفاظتی و بذرکارهای دقیق است. در حالی که در مناطق تحت پوشش آبیاری، سامانههای آبیاری نوین و سمپاشهای خودکار هوشمند اهمیت بیشتری دارند. بنابراین، اعطای اعتبارات باید بر اساس یک نقشه راه مکانیزاسیون مبتنی بر الگوی کشت و اقلیم تنظیم شود، نه به صورت یکسان و متمرکز. همچنین لازم است تسهیلات نه فقط برای خرید ماشینآلات نو، بلکه برای نوسازی ناوگان فرسوده، تأمین ادوات کشاورزی دقیق مانند سنسورها و سامانههای هدایت خودکار و نیز ایجاد مراکز خدمات مکانیزاسیون اشتراکی در نظر گرفته شود، چرا که در بسیاری موارد مدل خدمات اشتراکی برای کشاورزان کوچک مقرون به صرفهتر از مالکیت انفرادی است.
یک نکته کلیدی دیگر، ارتباط تنگاتنگ تسهیلات مکانیزاسیون با آموزش و ترویج است. اگر کشاورز با دریافت وام، تراکتوری را خریداری کند اما نحوه استفاده از سامانههای دقیق آن را نداند، عملاً نیمی از سرمایه هدر رفته است. به همین دلیل بستههای اعتباری موفق، معمولاً شامل الزام به گذراندن دورههای آموزشی، پشتیبانی فنی پس از فروش و حتی مشوقهای مالیاتی برای شرکتهای ارائه دهنده خدمات تعمیر و نگهداری میشوند. به عبارت دیگر تسهیلات مکانیزاسیون نباید به صورت یک معامله صرف پولی باشد، بلکه به عنوان دروازه ورود به یک نظام فنی و حرفهای طراحی گردد.
شایان ذکر است با نگاه ویژه وزیر جهاد کشاورزی به بخش مکانیزاسیون در راستای ورود فنآوریهای نوین به بخش تولید و ارتقای امنیت غذایی و همچنین مساعدت همه جانبه بانک کشاورزی، در حال حاضر میزان هشت هزار میلیارد تومان اعتبار تسهیلاتی به این حوزه تخصیص پیدا کرده و ۳۳ درصد تسهیلات و اعتبارات مکانیزاسیون کشاورزی در سال ۱۴۰۵ افزایش یافته است.
اهمیت تسهیلات و اعتبارات مکانیزاسیون کشاورزی از این جهت است که بدون آنها، حلقه اتصال میان پژوهش و مزرعه، فناوری و عمل و سیاستگذاری و اجرا پاره میشود. این تسهیلات سرمایهای نیستند که بخش کشاورزی را به طور دائم یارانهبگیر و وابسته نگه دارند، بلکه ابزاری برای عبور از وابستگی به وارادات بیرویه ماشینآلات فرسوده و ورود به مرحلهای از بهرهوری و خوداتکایی هستند که در آن، هر لیتر سوخت، هر مترمکعب آب و هر ساعت کار ماشین، بیشترین بازدهی را برای کشاورز و جامعه به همراه داشته باشد.
