شیلات و آبزیپروری، مرز جدید امنیت غذایی در ایران و جهان
توسعه شیلات و آبزیپروری در دهههای اخیر، از یک فعالیت جانبی و محدود به مناطق ساحلی، به یکی از محورهای اصلی تأمین پروتئین جهان و یک راهبرد کلیدی برای جبران کمبود غذا تبدیل شده است. برای کشوری مانند ایران که با محدودیت شدید منابع آبی و کاهش ظرفیتهای کشاورزی سنتی مواجه است، آبزیپروری نه یک گزینه، بلکه یک ضرورت راهبردی برای عبور از بحران آب و تأمین امنیت غذایی پایدار محسوب میشود.
از منظر علمی و اقتصادی، آبزیان به ویژه ماهیهای پرورشی، بالاترین ضریب تبدیل غذایی را دارند. به عبارت ساده به ازای هر کیلوگرم غذای مصرفی، ماهی نسبت به دام و طیور، پروتئین بیشتری تولید میکند. این ویژگی در شرایطی که تولید نهادههای دامی با چالشهای زیستی و آبی مواجه است، یک مزیت رقابتی بینظیر محسوب میشود. همچنین آبزیپروری در مقایسه با دامپروری، ردپای کربن و مصرف آب بسیار کمتری دارد و به همین دلیل، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) آن را پایدارترین روش تولید پروتئین حیوانی برای آینده معرفی میکند.
ایران در منطقهای خشک و نیمه خشک واقع شده و تشدید بحران آب، آینده کشاورزی سنتی را با تهدید جدی مواجه کرده است. در این میان شیلات میتواند با دو رویکرد، این معضل را به فرصت تبدیل کند. توسعه پرورش ماهی در قفس در دریاها و استفاده از آبهای شور و لبشور که هیچ کاربردی در کشاورزی ندارند، میتواند بدون فشار بر منابع آب شیرین، حجم عظیمی پروتئین تولید کند. احداث مجتمعهای آبزیپروری در حاشیه کویرها و مناطق لمیزرع با استفاده از آبهای ژرف یا شور، نمونهای از بهرهوری حداکثری از سرزمین است که توسط شیلات امکانپذیر میشود.
سرانه مصرف ماهی در ایران هنوز فاصله معناداری با میانگین جهانی و استانداردهای تغذیهای دارد. گوشت ماهی به عنوان منبع غنی از اسیدهای چرب امگا ۳، ویتامین D و پروتئین با کیفیت بالا، نقش بیبدیلی در پیشگیری از بیماریهای قلبی-عروقی و ارتقای سلامت عمومی جامعه دارد. افزایش سهم آبزیان در سبد غذایی خانوار، یک سرمایهگذاری بلندمدت بر روی سلامت نسل آینده و کاهش هزینههای درمانی کشور است. بنابراین، توسعه شیلات مستقیماً به تحقق امنیت غذایی به معنای دسترسی همه مردم به غذای سالم و کافی کمک میکند.
شیلات یکی از محورهای اصلی اقتصاد مقاومتی است، زیرا هم وابستگی به خارج را کاهش میدهد و هم ظرفیت بالایی برای ارزآوری از طریق صادرات دارد. با پرورش گونههای بومی و سازگار با اقلیم ایران، میتوان وابستگی به واردات تخم چشمخورده و بچه ماهی را کاهش داد. آبزیپروری، به ویژه در مناطق محروم و ساحلی، میتواند به سرعت اشتغال ایجاد کند. هر واحد پرورش ماهی، علاوه بر نیروی کار مستقیم، مشاغل متعددی در پاییندست ایجاد مینماید. میگو، خاویار پرورشی و ماهیان زینتی از جمله محصولات راهبردی شیلات هستند که میتوانند سهم قابل توجهی از بازارهای منطقهای و حتی اروپایی را کسب کنند و منبعی پایدار برای درآمد ارزی کشور باشند.
برای تحقق پتانسیلهای فوق، سازمان شیلات ایران به عنوان یکی از زیرمجموعههای وزارت جهاد کشاورزی، نقشی فراتر از یک نهاد صدور مجوز دارد و این سازمان به عنوان یک توسعهدهنده و تسهیلگر عمل میکند.
توسعه تولیدات بخش شیلات و آبزیپروری پاسخی هوشمندانه به سه چالش بزرگ پیش روی ایران است: کمبود آب، نیاز به اشتغال و تأمین سلامت جامعه. گذر از رویکرد سنتی صید و صیادی به سمت آبزیپروری صنعتی و علمی، نیازمند عزم جدی وزارت جهاد کشاورزی و دولت برای رفع موانع تولید، حمایت هدفمند از سرمایهگذاران و ترویج فرهنگ مصرف آبزیان در بین مردم است. آینده امنیت غذایی ایران بیش از هر زمان دیگری به وسعت دریاها و ظرفیتهای نهفته در آبزیپروری گره خورده است.
