تأمین مالی تولید و اشتغال توسط بانک کشاورزی، مؤثر در توسعه پایدار کشور
بانک کشاورزی در اقتصاد ایران به عنوان نهادی تخصصی، نقشی فراتر از یک واسطه مالی صرف ایفا میکند. این بانک در عمل، حلقه اتصال سیاستهای کلان توسعهای با واقعیتهای ملموس بخش کشاورزی، منابع طبیعی و جوامع روستایی است. رشد تأمین مالی تولید و اشتغال توسط این نهاد را نمیتوان تنها با شاخصهای میزان تسهیلات اعطایی ارزیابی کرد، بلکه باید آن را در بستر پیچیدهای از اثرات زنجیرهای، تنگناهای ساختاری و الزامات پایداری تحلیل نمود. عملکرد این بانک در این حوزه، در حقیقت ترازوی حساسی است که بین ضرورتهای کوتاهمدت اشتغالزایی و الزامات بلندمدت تابآوری تولید در بخش کشاورزی تعادل برقرار میکند.
نقش بانک کشاورزی در تأمین مالی تولید، محدود به اعطای وام به کشاورز منفرد نیست. این بانک با هوشمندی نسبی، به تدریج در حال حرکت به سمت تأمین مالی زنجیرهای است. در این نگاه، تولیدکننده، حلقهای در یک زنجیره به هم پیوسته از پیش تولید، تولید، فرآوری، توزیع و بازار است. تأمین مالی این زنجیره یکپارچه سبب افزایش کارایی کل سیستم، کاهش ضایعات و نهایتاً افزایش سودآوری و اشتغال مولد در تمام حلقهها میشود. وقتی یک خط فرآوری ماهی با حمایت بانک احداث میشود، نه تنها اشتغال مستقیم ایجاد میکند، بلکه با ایجاد تقاضای مطمئن و باثبات برای صیادان و پرورشدهندگان، تولید و اشتغال را در حلقههای پیشین نیز تحریک و تثبیت مینماید. این نگرش کلنگر، ضریب تأثیر هر ریال تسهیلات را بر تولید ناخالص داخلی و اشتغال به نحو چشمگیری افزایش میدهد.
با این وجود، رشد تأمین مالی تولید و اشتغال توسط بانک کشاورزی در بخشی مملو از تنگناهای ساختاری رقم میخورد. نخستین و بزرگترین تنگنا، ناسازگاری چرخههای مالی و تولیدی است. ماهیت بلندمدت سرمایهگذاری در بخش کشاورزی با محدودیتهای نقدینگی کوتاهمدت بانک و سقف تسهیلات تکلیفی در تناقض است. ریسکهای سیستماتیک بخش مانند: خشکسالی، نوسانات قیمت جهانی و بیماریهای دام و طیور، همواره بخشی از اثرات مثبت تأمین مالی را خنثی میکند و بازپرداخت تسهیلات را با مشکل مواجه میسازد.
مسیر پیش روی بانک کشاورزی برای تداوم و تعمیق نقش خود در تولید و اشتغال، احتمالاً در گرو گذار از الگوی سنتی تأمین مالی پروژه محور به سمت معماری یک اکوسیستم مالی پایدار برای بخش کشاورزی است. در این نقش آفرینی جدید، بانک میتواند به عنوان سازماندهنده، تسهیلگر و ضامن اعتبار عمل کند. این به معنای ایجاد پلتفرمهایی است که سرمایهگذاران خصوصی، صندوقهای خطرپذیر، بازار سرمایه و حتی کشاورزان را برای مشارکت در طرحهای تولیدی بزرگ مقیاس گرد هم آورد. همچنین، ادغام خدمات مالی با خدمات غیر مالی میتواند ضریب موفقیت طرحهای تأمین شده و در نتیجه پایداری اشتغال ایجاد شده را به شدت افزایش دهد.
گزارش عملکرد اعتباری بانک کشاورزی در صورتهای مالی سال ۱۴۰۳ نشان میدهد این بانک با وجود محدودیتهای ساختاری در حوزه منابع، مجموعاً ۲۹۰ همت تأمین مالی تولید را در بخش کشاورزی انجام داده است که از این میزان، ۲۴۰ همت در قالب ۷۳۹ هزار فقره تسهیلات و ۵۰ همت به منظور تأمین مالی خرید تضمینی گندم در قالب اوراق مالی اسلامی بوده است. این بانک در سال ۱۴۰۳ توانست با تحقق رشد ۱۲۷ درصدی در مجموع تسهیلات و تأمین مالی، عملکرد موفقی را در حمایت از تولید، اشتغال و امنیت غذایی کشور برجای بگذارد.
رشد تأمین مالی تولید و اشتغال توسط بانک کشاورزی، بهمانند داستانی درباره توسعه در شرایط ناقص میباشد. این نهاد، علیرغم همه محدودیتها، با ایفای نقش مویرگی خود، نه تنها به حفظ رونق اقتصادی میلیونها خانوار روستایی و شهرهای کوچک کمک کرده، بلکه با تأمین مالی تولیدات اساسی، به تأمین پایدار امنیت غذایی کشور نیز خدمتی انکار ناشدنی ارائه داده است. موفقیت آینده این بانک در گرو این خواهد بود که چگونه میتواند هوشمندانه بر پارادوکس میان مأموریت اجتماعی و الزامات اقتصادی غلبه کند و با تکیه بر فناوری و نوآوری مالی، الگویی باثبات، شفاف و اثرگذار از تأمین مالی توسعهای را در بخش کشاورزی ایران نهادینه نماید.
