تقابل دو ضرورت مدیریت هوشمند آب و توسعه کشاورزی حفاظتی

کشاورزی حفاظتی رویکردی است که بر سه اصل اساسی استوار است. کم‌ترین خاک‌ورزی، حفظ پوشش دائمی خاک و تنوع‌بخشی به تناوب کشت. این روش‌ها در کنار یکدیگر، ضمن حفظ رطوبت خاک و افزایش ماده آلی، به کاهش چشمگیر مصرف آب و مقابله با فرسایش کمک می‌کنند. پرهیز از شخم‌زنی در اراضی دیم و حرکت به سمت کشت مستقیم، راهکاری مؤثر برای کاهش نیاز آبی و پایداری خاک است.

اصلاح الگوی کشت مبتنی بر ظرفیت‌های منطقه‌ای، توسعه مکانیزاسیون مناسب کشاورزی حفاظتی و ترویج روش‌های نوین آبیاری از اولویت‌های اعلامی معاونت امور زراعت است. طرح پایداری تولید در دیمزارها به عنوان یکی از مهم‌ترین برنامه‌های وزارتخانه، با هدف جهش تولید در اراضی دیم و کاهش وابستگی به آبیاری تکمیلی دنبال می‌شود. همچنین برگزاری دوره‌های تخصصی کشاورزی حفاظتی و تغییرات اقلیمی نشان‌دهنده تلاش برای توانمندسازی کشاورزان است. قابل ذکر است که تخصیص اعتبار هر چه بیشتر برای طرح‌های توسعه آبیاری نوین و حمایت از خرید ادوات کشاورزی حفاظتی، نشان از عزم جدی برای نوسازی زیرساخت‌ها دارد.

مدیریت هوشمند آب در کشاورزی، فراتر از توسعه روش‌های فنی، نیازمند تحول در ساختارهای حکمرانی است. توازن میان مدیریت بحران آب و امنیت غذایی به عنوان اولویت راهبردی وزارت جهاد کشاورزی مطرح شده و بر تدوین برنامه‌های مبتنی بر واقعیت‌های میدانی تأکید دارد.

در این راستا و به عنوان نمونه، توسعه سامانه‌های نوین و هوشمند آبیاری در کنار ترویج کشاورزی حفاظتی، مهم‌ترین راهکار برای پایداری تولید، حفظ منابع پایه و ارتقای بهره‌وری در بخش سبزی و صیفی کشور است. بر اساس آمارهای موجود، از ۶۶۷ هزار هکتار سطح زیرکشت محصولات سبزی و صیفی کشور، بیش از ۷۳ درصد به روش‌های نوین آبیاری تحت فشار مجهز شده و کشت می‌شوند. این رقم نشان می‌دهد که بخش سبزی و صیفی، در مقایسه با بسیاری از بخش‌های زراعی، توانسته گام‌های جدی‌تری در مسیر مکانیزاسیون آبیاری و ارتقای کارایی مصرف آب بردارد.

کشاورزی حفاظتی، راهکاری فنی و علمی برای کاهش مصرف آب و حفظ خاک است، اما تحقق آن بدون اصلاح ساختارهای نهادی و ایجاد هماهنگی بین دستگاهی امکان‌پذیر نیست. وزارت جهاد کشاورزی با درک این ضرورت، گام‌های مهمی در مسیر سیاست‌گذاری، ترویج و سرمایه‌گذاری برداشته است. با این حال، موفقیت نهایی در گرو عبور از نگاه‌های بخشی، تقویت مشارکت کشاورزان و ایجاد یک نظام یکپارچه حکمرانی آب است. بحران آب، فرصتی برای تحول در الگوی توسعه کشاورزی ایران است و وزارت جهاد کشاورزی، به عنوان متولی این بخش، نقشی محوری در هدایت این تحول ایفا می‌کند؛ تحولی که نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت تاریخی است.