نقش مؤثر بانک کشاورزی در پایداری تولید و امنیت غذایی
نقش حمایتی بانک کشاورزی، زمانی درک میشود که آن را نه یک موسسه اعتباری، بلکه یک مکانیسم تنظیمگر زیستی - اقتصادی برای پویایی بخش روستایی در نظر بگیریم. حمایت در اینجا به معنای دلسوزی یا یارانه پراکنی نیست، بلکه به معنای مهندسی جریان سرمایه به نفع فعالیتهایی است که بازده مالی آنها ممکن است پایینتر از بخش صنعت یا خدمات باشد، اما بازده اجتماعی، زیستمحیطی و امنیتی آنها غیرقابل قیاس است. بانک کشاورزی بهمثابه شریان حیاتیای عمل میکند که خونرسانی به شبکهای از تولیدکنندگان پراکنده را بر عهده دارد؛ شبکهای که اگر یک حلقه آن از کار بیفتد، کل بدنه تولید ملی دچار اختلال میشود.
در حوزه تولید، حمایت بانک فراتر از پرداخت وام، به کاهش ریسکپذیری فناورانه گسترش مییابد. کشاورزی سنتی، به دلیل نقدینگی محدود، توانایی پذیرش بذرهای اصلاحشده، سیستمهای آبیاری هوشمند، یا روشهای نوین خاکورزی را ندارد. بانک کشاورزی با طراحی خطوط اعتباری ویژه برای خرید نهادههای مدرن و ارائه مشوقهای مالی برای کاهش مصرف آب و انرژی، در عمل هزینههای انتقال فناوری را بر عهده میگیرد. این حمایت، تولید را از حالت کمیتمحور صرف به کیفیتمحور و بهرهورانه سوق میدهد.
در حوزه اشتغال، نقش حمایتی بانک کشاورزی از کانال جلوگیری از حذف نیروی کار روستایی جریان مییابد. در بسیاری از مناطق، یک واحد دامداری کوچک یا یک گلخانه خانوادگی، نه یک شغل که یک زیستجهان اقتصادی برای چندین خانوار است. بانک کشاورزی با ارائه وامهای خرد با دوره تنفس بلندمدت و کارمزد پایین، مانع از تعطیلی این واحدها در مواجهه با شوکهایی مانند افزایش خوراک دام یا کاهش قیمت محصول میشود.
در حوزه امنیت غذایی، حمایت بانک به مدیریت ریسک موجودی انبارهای راهبردی تعبیر میشود. امنیت غذایی تنها در زمان تولید محقق نمیشود؛ بلکه در زمان ذخیرهسازی، توزیع و کاهش ضایعات نیز جاری است. بانک کشاورزی با تأمین مالی سیلوها، سردخانهها و شبکه حملونقل زنجیرهای، به دولت امکان میدهد تا در زمان وفور تولید، محصول را با قیمت تضمینی خریداری و ذخیره کند و در زمان کمبود، آن را به بازار تزریق نماید. این مکانیسم، نوسانهای فصلی قیمت را مهار کرده و سفره اقشار کمدرآمد را در برابر التهابهای مقطعی محافظت میکند. به بیان روشنتر، بانک کشاورزی ضامن اجرای سیاست خرید و ذخیرهسازی حمایتی است؛ سیاستی که ستون فقرات هر نظام غذایی مقاوم به بحران محسوب میشود.
شایان ذکر است این بانک تا پایان خرداد ۱۴۰۵ معادل ۶۱.۷ هزار میلیارد تومان تسهیلات برای حمایت از تولید، اشتغال و امنیت غذایی پرداخت کرده که عمدتاً در قالب تأمین سرمایه در گردش واحدهای تولیدی، توسعه و تکمیل طرحهای فعال در زیربخشهای کشاورزی، دام، طیور، شیلات و صنایع غذایی و نیز حمایت از بنگاههای کوچک و متوسط در زنجیره ارزش تولید تخصیص یافته است.
اهمیت بانک در این میان، نه به دلیل حجم منابع آن، که به دلیل زمانبندی دقیق و هدفگذاری بخشی آن است. حمایت زمانی مؤثر است که وجوه در فصل کاشت، نه در فصل داشت، به دست کشاورز برسد؛ که نرخ سود، متناسب با دوره گردش سرمایه کشاورزی باشد که گاهی نه ماهه یا یکساله است و که نظارت پس از پرداخت، نه برای فشار بر گیرنده، که برای ارائه مشاوره و اصلاح مسیر طراحی شده باشد. بانک کشاورزی، اگر از این منظر به آن نگریسته شود، از یک نهاد مالی به یک نهاد توسعهبخش بدل میشود که بازوی اجرایی سیاستهای کلان تغذیهای کشور است.
