مهندسی کشاورزی؛ پیشران تابآوری ملی و امنیت غذایی در عصر مخاطرات نوظهور
۳ تیر؛ فرصتی برای بازتعریف نقش نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی در حکمرانی دانشبنیان بخش کشاورزی
سوم تیرماه، سالروز تأسیس سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی کشور، صرفاً یک مناسبت صنفی و حرفهای نیست؛ بلکه فرصتی برای تأملی دوباره بر جایگاه دانش مهندسی در مدیریت یکی از راهبردیترین حوزههای حکمرانی ملی، یعنی امنیت غذایی، امنیت زیستی و پایداری منابع پایه تولید است.
جهان امروز در آستانه تحولات عمیقی قرار گرفته است. تغییرات اقلیمی، بحران آب، فرسایش منابع خاک، ناپایداری زنجیرههای جهانی تأمین غذا، افزایش مخاطرات ژئوپلیتیکی و ظهور تهدیدهای نوین علیه نظامهای تولید و توزیع غذا، مفهوم امنیت غذایی را از یک موضوع بخشی به یک مسئله بنیادین امنیت ملی و اقتدار کشورها ارتقا داده است. در چنین شرایطی، کشاورزی دیگر صرفاً عرصه تولید محصول نیست، بلکه بخشی از زیرساخت راهبردی کشور برای حفظ ثبات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی محسوب میشود.
جمهوری اسلامی ایران نیز به عنوان کشوری واقع در منطقه خشک و نیمهخشک جهان، با چالشهای پیچیده و درهمتنیدهای در حوزه کشاورزی مواجه است؛ چالشهایی که از محدودیت منابع آب و خاک، تغییر الگوهای اقلیمی و افزایش رخدادهای حدی جوی تا ضرورت ارتقای بهرهوری، کاهش ضایعات، توسعه فناوری و افزایش رقابتپذیری تولید را دربرمیگیرد. مواجهه با این واقعیتها نیازمند گذار از رویکردهای سنتی به سوی حکمرانی دانشبنیان و تصمیمسازی مبتنی بر علم، فناوری و نوآوری است.
تجربه کشور در مدیریت تأمین و تداوم امنیت غذایی در جریان دو مقطع حساس اخیر، یعنی جنگ تحمیلی ۴۰ روزه و جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، اهمیت این موضوع را بیش از پیش آشکار ساخت. در این شرایط ویژه، ظرفیتهای ملی بخش کشاورزی، شبکه تولیدکنندگان، تشکلها، متخصصان، مدیران و فعالان زنجیره تأمین غذا توانستند با حفظ پایداری تولید و توزیع کالاهای اساسی، از بروز اختلال در امنیت غذایی کشور جلوگیری کنند. این تجربه ارزشمند نشان داد که تابآوری غذایی، صرفاً محصول افزایش تولید نیست؛ بلکه حاصل همافزایی میان دانش، مدیریت، فناوری، زیرساخت و سرمایه انسانی متخصص است.
در این میان، سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی کشور به عنوان بزرگترین شبکه تخصصی و حرفهای بخش کشاورزی، از ظرفیتی کمنظیر برای ایفای نقش در حل مسائل راهبردی کشور برخوردار است. امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند آن هستیم که مهندسان کشاورزی از جایگاه صرفاً کارشناسی فراتر رفته و به بازیگران اصلی تحول در نظام تولید و مدیریت منابع تبدیل شوند؛ تحولی که محورهای آن شامل توسعه کشاورزی هوشمند، بهرهگیری از فناوریهای نوین، مدیریت دقیق منابع آب و خاک، توسعه کشاورزی دانشبنیان، اصلاح الگوی کشت، کاهش ضایعات، ارتقای بهرهوری عوامل تولید و تقویت زنجیره ارزش محصولات کشاورزی است.
بدون تردید، آینده کشاورزی ایران نه در گسترش سطح زیرکشت، بلکه در تعمیق دانش، افزایش بهرهوری و توسعه فناوری رقم خواهد خورد. از این منظر، مهندسان کشاورزی و اعضای سازمان نظام مهندسی میتوانند و باید پرچمداران نسل جدیدی از توسعه کشاورزی باشند که در آن علم، نوآوری، داده، فناوری و مدیریت هوشمند جایگزین رویکردهای کمبازده و منابعبر گذشته شود.
اینجانب ضمن تسلیت ایام تاسوعا و عاشورای حسینی و ایام شهادت حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام ، در سالروز تأسیس سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی کشور، ضمن قدردانی از خدمات ارزشمند جامعه مهندسی کشاورزی، از تمامی استادان، پژوهشگران، کارشناسان، نخبگان و اعضای این سازمان دعوت میکنم با احساس مسئولیت ملی و حرفهای، بیش از گذشته در میدان حل مسائل بخش کشاورزی حضور یابند. امروز کشور به ظرفیت علمی و تخصصی شما برای افزایش تابآوری نظام غذایی، سازگاری با تغییرات اقلیمی، ارتقای بهرهوری و تحقق امنیت غذایی پایدار نیازمند است.
بیتردید آینده کشاورزی ایران در گرو شکلگیری پیوندی عمیقتر میان دانش، تجربه، فناوری و عرصه تولید است و سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی میتواند کانون این همافزایی بزرگ ملی باشد؛ همافزاییای که ثمره آن نه تنها افزایش تولید، بلکه تقویت اقتدار ملی، توسعه پایدار و تضمین امنیت غذایی نسلهای آینده خواهد بود.
اکبر فتحی
معاون برنامهریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی
.
