ضرورت تولید داخلی و تأمین پایدار نهادهها در بخش کشاورزی کشور
بخش کشاورزی یکی از حساسترین و آسیبپذیرترین زیرساختهای هر کشور در برابر شوکهای بیرونی است. این آسیبپذیری ریشه در وابستگی عمیق کشاورزی به عواملی دارد که غالباً خارج از کنترل انسان هستند: اقلیم، آب، خاک، آفات و از همه مهمتر نهادههایی نظیر بذر، کود، سم، سوخت و داروهای دامپزشکی. منظور از تابآوری کشاورزی توانایی این بخش برای ادامه تولید، بازگشت به وضعیت عادی پس از بحران و حفظ عملکرد در شرایط تنش است. این تابآوری هرگز با اتکای صرف به واردات یا امیدواری به ثبات بازارهای جهانی حاصل نمیشود، بلکه ریشه در دو عنصر کلیدی دارد: تولید داخلی استوار و تأمین پایدار نهادهها.
کشوری که بخش عمده نیازهای اساسی غذایی خود را از طریق تولید داخل تأمین میکند، از موضع کاملاً متفاوتی نسبت به شوکهای جهانی برخوردار است. افزایش قیمت جهانی گندم، اختلال در حملونقل بینالمللی یا تحریمهای تجاری برای چنین کشوری صرفاً یک خبر اقتصادی است، نه یک بحران وجودی. اما کشوری که بیش از حد به واردات متکی است، با هر تلاطمی در تنگه هرمز، هر تنش در دریای سیاه یا هر سیاست حمایتگرایی در کشورهای صادرکننده ناگهان با خالی شدن انبارها، صفهای طولانی نان و التهاب قیمتی مواجه میشود. به عبارتی هر واحد افزایش در نرخ خودکفایی محصولات راهبردی، به همان نسبت تنفس امنیت ملی را آسانتر میکند.
تابآوری در این حوزه به معنای ایجاد ذخایر راهبردی برای نهادههای حیاتی، توسعه تولید داخلی و تنوع بخشی به مسیرهای تأمین از کشورهای متعدد است تا یک اختلال سیاسی یا لجستیکی تمام درها را نبندد.
زمینهای کشاورزی در صورت تکرار خشکسالی و نبود نهادههای تطبیقی، به تدریج شور، فرسوده و غیرقابل کشت میشوند. بازگرداندن این زمینها به چرخه تولید، دههها زمان و سرمایه نیاز دارد. پس عدم سرمایهگذاری در تابآوری کشاورزی و نهادههای آن، نوعی بدهی نسلاندوز است که با بهره سنگین، دیر یا زود باید پرداخت شود.
بخش کشاورزی کشور را میتوان به یک کارخانه عظیم زنده تشبیه کرد که مواد اولیه آن نور خورشید، آب، خاک و نهادهها هستند. قطع هر یک از این ورودیها، خط تولید را متوقف میکند. تولید داخلی، دیوارههای این کارخانه را در برابر طوفانهای جهانی مستحکم میکند و تأمین پایدار نهادهها، موتور آن را روشن نگه میدارد. در جهانی که تغییر اقلیم، جنگهای تجاری و بحرانهای ژئوپلیتیک به قاعده ثابت تبدیل شدهاند، کشوری که کشاورزی خود را بر پایه وابستگی به زنجیرههای بینالمللی شکننده طراحی کند، شبیه کسی است که خانه خود را روی شنهای روان ساخته است. تابآوری از امروز ساخته میشود، نه در فردای بحران و نخستین گام آن، تشخیص این واقعیت است که امنیت نهادهها، امنیت خوراک، و امنیت خوراک همان امنیت ملی است.
