نقش و توانایی مناسب نوغانداری در رونق اقتصادی و اشتغال پایدار
در لایههای زیرین اقتصاد کشاورزی ایران، صنعتی کهن و ظریف نهفته است که شاید در هیاهوی تولیدات انبوه و ماشینی کمتر به چشم آید، اما در دل خود ظرفیتی عظیم برای تحول در معیشت روستایی، اشتغال پایدار و حتی دیپلماسی فرهنگی نهان دارد. این صنعت، نوغانداری و فرآوری ابریشم است؛ حرفهای با پیشینهای چند هزار ساله در تمدن ایران که امروز با چالشهایی چون رکود تولید و کهولت سن بهرهبرداران روبرو است، اما همچنان میتواند به مثابه موتور محرکه توسعه پایدار در بسیاری از مناطق روستایی کشور عمل کند.
اهمیت راهبردی توسعه نوغانداری را نخست باید در ماهیت مکمل آن با فعالیتهای اصلی کشاورزی جستجو کرد. نوغانداری یک فعالیت فصلی و کوتاهمدت (حدود ۴۵ روز در بهار) است که به سرمایهگذاری اولیه سنگین نیاز ندارد و میتواند به راحتی در کنار باغداری و زراعت توسط روستاییان انجام شود. این ویژگی، نوغانداری را به ابزاری بیبدیل برای اقتصاد مقاومتی خانوارهای روستایی بدل میکند، بهویژه برای به کارگیری نیروی کار غیرفعال خانواده نظیر زنان و سالمندان که توان انجام کارهای سنگین کشاورزی را ندارند. وزارت جهاد کشاورزی با درک این مزیت نسبی، سیاست توسعه نوغانداری را نه به عنوان رقیب محصولات زراعی، بلکه به عنوان یک رشته تکمیلی درآمدزا در مناطق مستعد به ویژه استانهای شمالی و حاشیه البرز دنبال میکند. این رویکرد از آن جهت حیاتی است که میتواند به تثبیت جمعیت روستایی، جلوگیری از مهاجرت به حاشیه شهرها و تقویت بنیان اقتصادی خانوادههای کشاورز بینجامد.
نقش محوری وزارت جهاد کشاورزی در این عرصه را میتوان در گذار از نوغانداری سنتی و معیشتی به صنعت نوغانداری تجاری و دانشبنیان تحلیل کرد. این وزارتخانه با تکیه بر ظرفیتهای مراکز تحقیقاتی خود، بهویژه مرکز توسعه نوغانداری کشور، در پی آن است که حلقههای مفقوده زنجیره ارزش ابریشم را بازسازی کند. اقداماتی نظیر توزیع تخمنوغانهای هیبرید و پربازده، توسعه توتستانهای مدرن و یکنواخت به جای درختان پراکنده و مسن و برگزاری دورههای آموزشی ترویجی برای بهروزرسانی دانش فنی نوغانداران، از جمله گامهای عملیاتی این وزارتخانه برای افزایش بهرهوری در واحد سطح است.
نقش وزارت جهاد کشاورزی لایهای فراتر از تولید پیله را نیز در بر میگیرد و آن توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی و پیوند با صنایع دستی است. نباید از نظر دور داشت که بخش قابل توجهی از ابریشم تولیدی ایران، صرف تولید قالی و صنایع دستی فاخری میشود که خود از اقلام مهم صادرات غیرنفتی و نماد فرهنگی ایران در جهان هستند. وزارت جهاد کشاورزی با حمایت از ایجاد کارگاههای متمرکز پیلهکشی و ابریشم ریسی مدرن در کنار کانونهای تولید، تلاش میکند تا ارزش افزوده این ماده اولیه گرانبها را به جای خام فروشی یا صادرات فله پیله، در داخل کشور و در میان جوامع محلی توزیع کند.
شایان ذکر است در این راستا رییس مرکز توسعه نوغانداری کشور از هدفگذاری برای تولید ۱۵۰۰ تن پیله تر ابریشم در پرورش بهاره سال ۱۴۰۵ خبر داد. همچنین پیشبینی شده که از ۱۵۰۰ تن پیله تر ابریشم حدود ۲۳۵ تا ۲۴۰ تن نخ ابریشم خام در کشور تولید خواهد شد.
توسعه صنعت نوغانداری در ایران یک انتخاب تجملی نیست، بلکه ضرورتی برای تنوع بخشی به سبد درآمدی روستا و کاهش وابستگی به منابع آبی در مناطق دارای مزیت نسبی است. نقش وزارت جهاد کشاورزی در این میان فراتر از حمایتهای مقطعی، باید معطوف به تکمیل پازل یک زنجیره ارزش یکپارچه از نهال توت تا پارچه ابریشمی باشد. بیتردید موفقیت در این مسیر نه تنها به رونق اقتصادی و اشتغال پایدار در روستاها میانجامد، بلکه تار و پود فرهنگ و تمدن ایرانی را نیز برای نسلهای آینده استوارتر خواهد بافت.
