لزوم توسعه شیلات برای تنوعبخشی به اقتصاد و افزایش مقاومت غذایی کشور
توسعه تولید و صادرات آبزیان در ایران تنها یک هدف اقتصادی نیست، بلکه بخشی از راهبرد کلان کشور برای تنوع بخشی به منابع درآمدی، تقویت امنیت غذایی و سازگاری با محدودیتهای محیطی است. آبزی پروری از معدود بخشهایی است که در مقایسه با دیگر زیرشاخههای تولید غذا، هم بهرهوری بالاتر دارد و هم فشار کمتری بر منابع آب و خاک وارد میکند. در شرایطی که کشاورزی سنتی با محدودیت منابع آبی، فرسایش خاک و تغییرات اقلیمی روبهرو است، گسترش پرورش ماهی و میگو بهویژه در سامانههای نوین، کم آببر و ساحلی میتواند یکی از مطمئنترین مسیرهای رشد تولید باشد.
از منظر امنیت غذایی انواع آبزیان منبعی غنی از پروتئین حیوانی با کیفیت بالا، اسیدهای چرب ضروری، ویتامینها و مواد معدنی هستند که میتوانند به تنوع و سلامت سبد غذایی کمک شایانی کنند. در شرایطی که فشار بر منابع تولید پروتئین سنتی به دلیل محدودیتهای آبی و مراتع در حال افزایش است، آبزی پروری با مصرف آب کمتر به ازای هر کیلوگرم پروتئین تولیدی و امکان استفاده از منابع آبی غیرمتعارف، راهکاری پایدار و کارآمد برای افزایش سرانه مصرف پروتئین در کشور محسوب میشود. افزایش تولید داخلی آبزیان نه تنها وابستگی به واردات سایر منابع پروتئینی را کاهش میدهد بلکه دسترسی به پروتئین سالم را در مناطق دور از دریا نیز تسهیل میکند.
برای تبدیل توسعه شیلات به یک راهبرد ملی مؤثر، نیازمند طراحی نقشه راهی جامع هستیم که بر چند پایه استوار باشد. سرمایهگذاری در تحقیقات کاربردی برای تولید گونههای سازگار، مقاوم به بیماری و پربازده، توسعه روشهای پرورش متراکم و کمآببر و ارتقاء کیفیت نهادههای تولید از طریق فناوریهای نوین، امری ضروری است. این امر مستلزم همکاری نزدیک بین مراکز پژوهشی، دانشگاهها و بخش خصوصی است. از تولید تا مصرف باید زیرساختهای لازم برای افزایش راندمان و کاهش ضایعات تقویت شود. ایجاد شبکههای جمعآوری، توسعه سردخانهها و واحدهای فرآوری پیشرفته، استانداردسازی محصولات و ایجاد نظام ردیابی از مزرعه تا سفره، همگی به ارتقاء کیفیت و افزایش ارزش افزوده کمک میکنند. توسعه شیلات باید با مشارکت فعال جوامع ساحلی و سرمایهگذاران خصوصی همراه باشد. ارائه آموزشهای تخصصی، تسهیل دسترسی به اعتبارات مالی و بیمه و ایجاد تشکلهای قدرتمند صنفی میتواند به پایداری اجتماعی و اقتصادی این بخش بینجامد. تنظیمگری هوشمند در حوزه صید و پرورش با رویکرد حفظ منابع و پایداری اکولوژیک، همراه با ایجاد مشوقهای مالی و مالیاتی برای سرمایهگذاری در مناطق کمتر توسعه یافته میتواند بستر مناسبی برای رشد بخش فراهم کند.
طبق آمار موجود سرانه عرضه آبزیان در کشور بیش از ۱۴ کیلوگرم در سال و سهم پروتئین آبزیان در سبد روزانه خانوار بیش از ۷ گرم در روز است. برپایه اعلام وزارت جهاد کشاورزی و گمرک جمهوری اسلامی ایران، اگر چه آبزیان از نظر وزنی سهمی کمتر از یک درصد از صادرات محصولات کشاورزی را دارند اما بیش از ۱۰ درصد ارزش صادرات این بخش را به خود اختصاص دادهاند، موضوعی که اهمیت اقتصادی حوزه شیلات و آبزیان را برجسته میکند.
توسعه شیلات یک فرصت تاریخی برای تنوعبخشی به اقتصاد و افزایش مقاومت غذایی کشور است. این مسیر اگر با نگاهی علمی، مسئولانه و آینده نگرانه پیموده شود، نه تنها میتواند سهم قابلتوجهی در تأمین پروتئین مورد نیاز کشور ایفا کند، بلکه با ایجاد اشتغال مولد و کسب درآمد ارزی، به توسعه متوازن مناطق ساحلی و کاهش فقر کمک شایانی نماید. این امر نیازمند عزم ملی، برنامهریزی بلند مدت و همکاری همهجانبه نهادهای دولتی، بخش خصوصی و جامعه علمی تحت مدیریت سازمان شیلات ایران و نظارت وزارت جهاد کشاورزی است تا آبهای ایران را به منبعی پایدار برای غذا و توسعه تبدیل کند.
