نقش شرکت پشتیبانی امور دام کشور و سامانه بازارگاه در راستای تنظیم بازار و حمایت از تولید
سامانه بازارگاه با هدف ساماندهی به بازار آشفته نهادههای دامی راهاندازی شده است و یکی از مهمترین و در عین حال پرچالشترین پروژههای دولت الکترونیک در بخش کشاورزی ایران به شمار میرود. این سامانه در تلاش است تا با ایجاد بستری شفاف و متمرکز، فرآیند توزیع نهادههای استراتژیکی همچون ذرت، جو و کنجاله سویا را از مرحله واردات تا تحویل به تولیدکننده، تحت پوشش قرار دهد. در این میان شرکت پشتیبانی امور دام کشور، نقشی تعیینکننده و چند وجهی در این سامانه ایفا میکند که تحلیل آن تصویری روشنتر از موفقیتها و کاستیهای این سیستم به دست میدهد.
مهمترین هدفی که برای سامانه بازارگاه تعریف شده بود، ایجاد شفافیت در زنجیره تأمین و توزیع نهادهها و به تبع آن، حذف واسطهگری و رانتهای ناشی از تخصیص ارز ترجیحی بود. پیش از راهاندازی این سامانه، تفاوت فاحش نرخ ارز دولتی با ارز آزاد، بستر را برای بروز فسادهای گسترده و ایجاد بازار سیاه فراهم کرده بود. بازارگاه قرار بود با رصد جریان فیزیکی کالا از گمرک تا انبار تولیدکننده، این خلأ را پر کند و اطمینان حاصل نماید که نهاده یارانهای به دست مصرفکننده نهایی میرسد.
در شرایط پرنوسان نیز شرکت پشتیبانی امور دام کشور به عنوان یکی از مباشران اصلی توزیع کالاهای اساسی در سامانه بازارگاه، نقش یک تنظیم کننده مکمل را ایفا میکند. وظیفه ذاتی این شرکت که بر اساس اساسنامه خود شامل تأمین علوفه و خوراک دام و طیور است، در چارچوب بازارگاه ابعاد تازهای یافته است. هنگامی که بخش خصوصی به دلایل مختلف مانند مشکلات تأمین ارز یا کاهش واردات، قادر به تأمین و توزیع بهموقع نهادهها نباشد، شرکت پشتیبانی امور دام با استفاده از ذخایر راهبردی خود وارد عمل میشود و اقدام به عرضه نهادههایی مانند کنجاله سویا در سامانه بازارگاه میکند. این اقدام به منزله تزریق نقدینگی کالایی به بازاری است که با کمبود مواجه شده است.
یکی از جدیترین نقدها به عملکرد شرکت پشتیبانی امور دام کشور به نقش منفعلانه آن در سالهای اخیر باز میگردد. به اعتقاد برخی کارشناسان، این شرکت میتوانست با استفاده از اختیارات قانونی خود، پیشدستانهتر عمل کرده و از شکلگیری بحرانهای مقطعی در بازار جلوگیری کند.
با این حال، راهکارهایی نیز برای خروج از بنبست موجود ارائه شده است. مهمترین راهکار، اجرای قراردادهای نهاده در برابر محصول است. بر اساس این پیشنهاد، شرکت پشتیبانی امور دام میتواند با عقد قرارداد با مرغداران و دامداران، نهاده یارانهای را در اختیار آنان قرار داده و در ازای آن، محصول نهایی را با قیمت مصوب از تولیدکننده خریداری و در بازار عرضه کند.
با این کار اطمینان حاصل میشود که نهاده ارزان قیمت به هدف خود رسیده و به محصول نهایی تبدیل شده است. تأمین نهاده در ازای خرید محصول، نیاز تولیدکننده به نقدینگی را کاهش داده و ریسک بازار را برای او کم میکند. شرکت پشتیبانی امور دام کشور با در اختیار داشتن بخش قابل توجهی از تولید، میتواند در زمانهای لازم با عرضه محصول به بازار، از التهاب قیمتها بکاهد و به طور مؤثرتری به وظیفه ذاتی خود یعنی تنظیم بازار عمل نماید.
در نهایت سامانه بازارگاه را میتوان به مثابه یک ساختار اطلاعاتی حیاتی در نظر گرفت که بدون داشتن ابزارهای تکمیلی نظارتی و اقتصادی، تصویری ناقص و گاه تحریف شده از واقعیت تولید ارائه میدهد. نقش شرکت پشتیبانی امور دام کشور نیز فراتر از یک عرضهکننده ساده است. این شرکت میتواند با پیادهسازی مدلهای هوشمندانهای مانند نهاده در برابر محصول و استفاده از دادههای سامانه بازارگاه برای هدفمندسازی دقیقتر حمایتها، به عنوان حلقه گمشدهای عمل کند که اطلاعات را به اقدام عملی و مؤثر در راستای تنظیم بازار و حمایت از تولید تبدیل مینماید.
