نقش سازمان مرکزی تعاون روستایی در تنظیم بازار از طریق ذخیرهسازی راهبردی محصولات کشاورزی
سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران به عنوان بازوی اجرایی وزارت جهاد کشاورزی، نقشی فراتر از یک نهاد ساده دولتی در بازار محصولات کشاورزی ایران ایفا میکند. این سازمان با شبکه گسترده تشکلهای زیرمجموعه خود، در جایگاه حلقه اتصال تولیدکنندگان خرد و بازارهای مصرف قرار دارد و وظیفه خطیر ایجاد تعادل و توازن در این زنجیره را بر عهده دارد. تبیین نقش این سازمان در تنظیم بازار، مستلزم نگاهی چندبعدی به کارکردهای آن، از مداخلات مستقیم در قیمتها تا ایجاد زیرساختهای نوین توزیع است.
مهمترین و شناخته شدهترین کارکرد سازمان مرکزی تعاون روستایی در تنظیم بازار، ایفای نقش فعال از طریق ذخیرهسازی راهبردی محصولات کشاورزی است. این سازمان با خرید محصولات کشاورزان در زمان وفور عرضه، از کاهش قیمتها به زیر قیمت تمامشده جلوگیری کرده و از تولیدکننده حمایت میکند. سپس این محصولات را در سردخانهها و انبارهای خود ذخیره کرده و در مواقع کمبود و افزایش ناگهانی قیمتها وارد بازار میکند. این مداخله هدفمند با افزایش عرضه، قیمتها را به سطح متعادل بازگردانده و از فشار بر مصرفکنندگان میکاهد. نمونه موفق این راهبرد چندی پیش در بازار خرما رخ داد که با عرضه بهموقع ذخایر راهبردی توسط این سازمان، قیمت این محصول در مدت کوتاهی به تعادل بازگشت. این مکانیسم به عنوان یک اهرم کنترل قیمت، مانع از سودجویی دلالان و نوسانات غیرمنطقی در بازار میشود.
در سالهای اخیر سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران با اجرای طرح ملی روستابازار گام مهمی در راستای کوتاه کردن زنجیره توزیع و حذف واسطههای غیرضروری برداشته است. روستابازارها به عنوان یک ابتکار عمل، فضایی را فراهم میکنند تا کشاورزان و تولیدکنندگان روستایی بدون نیاز به حضور واسطهها، محصولات خود را مستقیماً به مصرفکنندگان نهایی عرضه کنند. این اقدام چندین دستاورد مهم در تنظیم بازار دارد؛ با حذف دستهای واسطهها، محصولات نهایی با قیمتی پایینتر از نرخ بازار عرضه میشوند. کشاورز به جای فروش محصول با قیمت پایین به واسطهها، آن را با قیمتی منصفانهتر و نزدیک به نرخ خردهفروشی به فروش میرساند. این بازارها با ایجاد شفافیت در قیمتها و کیفیت محصولات، به تعدیل قیمت در کل بازار شهری نیز کمک میکنند. هدف نهایی این طرح تحقق شعار از مزرعه تا سفره و ایجاد زنجیرهای شفاف و عادلانه برای محصولات کشاورزی است.
سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران صرفاً یک نهاد تصدیگر نیست، بلکه وظیفه اصلی خود را توانمندسازی تشکلهای تعاونی میداند. فلسفه وجودی این سازمان بر این اصل استوار است که یک کشاورز یا دامدار خرد به تنهایی توان رقابت و چانهزنی در بازار را ندارد، اما در قالب یک تعاونی میتواند قدرت تأثیرگذاری پیدا کند. این سازمان با تجمیع تولیدکنندگان در قالب شبکهای از تعاونیهای روستایی، کشاورزی، دامداران و باغداران به آنها قدرت چانهزنی در خرید نهادهها و فروش محصولات میبخشد. به عنوان مثال: یکی از چالشهای اصلی تولیدکنندگان، تأمین سرمایه در گردش است. تشکلها میتوانند با تجمیع توان مالی اعضای خود، راحتتر به تسهیلات بانکی دسترسی پیدا کرده و نهادههای مورد نیاز را به صورت عمده و اعتباری خریداری کنند. این امر ثبات را به تولید بازگردانده و از ایجاد تلاطم در بازار جلوگیری میکند.
شایان ذکر است با توجه به اهمیت این موضوع، سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران، محصول خرما را برای ماه مبارک رمضان بیش از سه برابر و میوه شب عید را نیز بیش از دو و نیم برابر سال گذشته در راستای تنظیم بازار و تثبیت قیمت ذخیرهسازی کرده است.
سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران با تلفیق سه کارکرد حمایتگری، مداخلهگری و توانمندسازی نقشی محوری در معادلات پیچیده بازار محصولات کشاورزی ایفا میکند. از خرید تضمینی و ذخیرهسازی راهبردی گرفته تا ایجاد بازارهای مستقیم فروش و تقویت ساختار تعاونیها، این سازمان در تلاش است تا ضمن حمایت از تولیدکننده و مصرفکننده، ثبات و آرامش را به این بازار شکننده و پرنوسان بازگرداند.
