خودکفایی در تولید گوشت سفید، از یک هدف اقتصادی تا راهبردی برای امنیت ملی
خودکفایی در تولید گوشت سفید در ایران، دیگر صرفا یک شعار یا هدف اقتصادی برای کاهش ارزبری نیست بلکه به یک مؤلفه کلیدی برای امنیت غذایی و تابآوری ملی در برابر شوکهای بینالمللی تبدیل شده است. دستیابی به این مهم و حفظ آن حاصل یک زنجیره پیچیده از تولید تا توزیع است که مدیریت آن بر عهده وزارت جهاد کشاورزی به عنوان متولی اصلی حکمرانی غذا قرار دارد.
اهمیت خودکفایی در گوشت سفید فراتر از تراز تجاری است. در شرایطی که اقتصاد ایران با نوسانات ارزی و تحریمهای ظالمانه مواجه است، وابستگی به واردات برای تأمین پروتئین مورد نیاز مردم، کشور را در برابر باجخواهی غذایی آسیبپذیر میکند. خودکفایی در این حوزه به معنای قطع وابستگی به بازارهای جهانی برای تأمین کالای اساسی و راهبردی است. این امر به دولت این امکان را میدهد که بدون فشارهای خارجی، برنامهریزی معیشتی برای اقشار مختلف جامعه، به ویژه دهکهای کمدرآمد داشته باشد.
نقش وزارت جهاد کشاورزی در تحقق و تداوم خودکفایی، نقشی چند وجهی و حساس است. این وزارتخانه صرفاً یک نهاد نظارتی نیست، بلکه به مثابه اتاق کنترل امنیت غذایی عمل میکند.
تولید گوشت مرغ در ایران به شدت به واردات نهادههایی مانند ذرت و کنجاله سویا وابسته است. وظیفه اصلی وزارت جهاد کشاورزی تأمین به موقع این نهادهها با ارز ترجیحی یا تنظیم بازار ارز برای واردات آن است. هرگونه اختلال در این زنجیره، مستقیماً به افزایش قیمت تمام شده و در نهایت کاهش تولید یا گرانی برای مصرفکننده منجر میشود. همچنین وزارت جهاد کشاورزی موظف است با یک نگاه سیستمی، کل زنجیره را مدیریت کند. این شامل تنظیم جوجهریزی برای جلوگیری از تولید مازاد بر نیاز یا کمبود است. به عبارت دیگر وزارتخانه باید با دادههای دقیق، تراز عرضه و تقاضا را حفظ کند.
خودکفایی تنها به معنای تولید مقدار کافی نیست، بلکه به معنای تولید بهینه است. وزارت جهاد کشاورزی با حمایت از تحقیقات در زمینه بهبود ضریب تبدیل غذایی، ارتقاء ژنتیکی گلههای مرغ مادر و بهینهسازی مصرف انرژی در مرغداریها، میتواند هزینه تمام شده تولید را کاهش داده و رقابتپذیری محصول داخلی را افزایش دهد.
با وجود دستیابی به خودکفایی این موفقیت دائمی نیست و با چالشهایی مواجه است. مهمترین چالش، نوسان قیمت نهادهها در بازار جهانی و تخصیص ارز است. وزارت جهاد کشاورزی در این میان باید از یک نهاد صرفا توزیعکننده ارز به سمت یک نهاد تنظیمگر بازار که از ابزارهای مدرنی مانند بورس کالا برای کشف قیمت و تخصیص شفاف نهادهها استفاده میکند، حرکت کند.
همچنین، تغییر اقلیم و بحران آب، آینده تولید خوراک دام و طیور در داخل را با ابهام مواجه کرده است. بنابراین وزارت جهاد کشاورزی باید همزمان با حفظ خودکفایی در تولید گوشت، به سمت خودکفایی در تأمین نهادههای تولید از طریق دانش بنیان کردن کشاورزی و استفاده از ارقام مقاوم و کمآببر حرکت کند؛ در غیر این صورت، خودکفایی کنونی به یک وابستگی جدید تبدیل خواهد شد.
خودکفایی در تولید گوشت سفید یک نقطه عطف تاریخی در مسیر استقلال اقتصادی ایران است، اما این نقطه پایان راه نیست. وزارت جهاد کشاورزی به عنوان مسئول اصلی پایداری این دستاورد، باید با عبور از رویکردهای سنتی و اتخاذ تصمیمات دانش بنیان و آیندهنگر، ضمن حفظ این جایگاه، تابآوری زنجیره تولید را در برابر بحرانهای آتی تضمین کند.
