صنایع تبدیلی، حلقه گمشده اتصال تولید به صادرات پایدار

نقش این صنایع در دستیابی به صادرات پایدار حیاتی‌تر است. بازارهای جهانی امروز، تنها خریدار محصولات خام و فصلی نیستند. آن‌ها به دنبال کالاهایی با کیفیت یکنواخت، بسته‌بندی جذاب، دارای مجوزهای بهداشتی بین‌المللی، قابلیت ردیابی و عرضه مستمر در تمام طول سال هستند. این الزامات تنها از طریق یک زنجیره فرآوری منسجم و مدرن قابل دستیابی است. به‌عبارت دیگر بدون صنایع تبدیلی قدرتمند، صادرات کشاورزی همواره شکننده، فصلی و در معرض رقابت کشورهایی خواهد بود که این حلقه را به‌خوبی تقویت کرده‌اند.

در این میان، نقش وزارت جهاد کشاورزی به‌عنوان متولی اصلی، نقشی کلیدی، هدایت‌گر و تسهیل‌کننده است. این وزارتخانه می‌تواند با درک این واقعیت که توسعه صنایع تبدیلی، موتور محرکه ارتقای ارزش افزوده و صادرات پایدار است، در چند سطح عمل نماید. وزارت جهاد کشاورزی می‌تواند با ایجاد پیوند بین برنامه‌های افزایش تولید و نیازهای صنایع تبدیلی، از توسعه نامتوازن جلوگیری کند.

این امر مستلزم تهیه نقشه راه ملی صنایع تبدیلی، با اولویت‌بندی مناطق بر اساس مزیت تولیدی و شناسایی شکاف‌های فرآوری در هر رشته محصولی است. طراحی بسته‌های تشویقی مالی، مالیاتی و اعتباری هدفمند برای سرمایه‌گذاری در مناطق کمتر توسعه ‌یافته و برای فرآوری محصولات استراتژیک، می‌تواند بخش خصوصی را به این عرصه جذب کند. حمایت از تحقیقات کاربردی برای بومی‌سازی فناوری‌های فرآوری با مصرف آب و انرژی کمتر نیز ضروری است. وزارت جهاد کشاورزی می‌تواند با همکاری سازمان ملی استاندارد و سازمان غذا و دارو، در ارتقاء کیفیت و ایمنی محصولات فرآوری شده نقش ایفا کند. همچنین می‌تواند با تقویت تشکل‌های کشاورزی و تعاونی‌ها، قدرت چانه‌زنی آنان در عرضه محصول خام به صنایع را افزایش دهد و از طرفی با ایجاد نظام کشت قراردادی، امنیت تأمین مواد اولیه برای صنایع و امنیت فروش برای کشاورزان را فراهم آورد. احداث یا حمایت از ایجاد پارک‌های صنایع غذایی، شهرک‌های تبدیلی در قلب مناطق تولیدی و توسعه زیرساخت‌های نگهداری مانند سیلوها، سردخانه‌های بزرگ و امکانات لجستیکی، هزینه‌های فرآوری را کاهش و کارایی را افزایش می‌دهد.

تقویت صنایع تبدیلی، یک گفتمان تحول‌آفرین در اقتصاد کشاورزی است که نیازمند عبور از نگاه سنتی به کشاورزی صرفاً به‌عنوان تولید خام است. این مسیر، وزارت جهاد کشاورزی را از یک نهاد صرفاً حمایت‌کننده تولید، به یک کارگزار توسعه اقتصادی یکپارچه تبدیل می‌کند که می‌تواند با هماهنگی سایر وزارتخانه‌ها، زنجیره ارزش کامل از مزرعه تا سفره جهانی را مدیریت نماید. موفقیت در این مسیر، نه تنها به افزایش درآمد ارزی و کاهش خام‌فروشی منجر می‌شود، بلکه با تثبیت اقتصادی جوامع روستایی، مانع از مهاجرت بی‌رویه شده و پایه‌های توسعه ملی را در پهنه سرزمین استحکام می‌بخشد. این همان مسیری است که می‌تواند کشاورزی ایران را از چالش‌های کنونی عبور داده و آن را به یکی از پایه‌های قدرت اقتصادی کشور تبدیل کند.