لزوم توسعه شیلات به عنوان منبع درآمد ارزی پایدار و غیرنفتی

از منظر امنیت غذایی، انواع آبزیان منبعی غنی از پروتئین حیوانی با کیفیت بالا، اسیدهای چرب ضروری، ویتامین‌ها و مواد معدنی هستند که می‌توانند به تنوع و سلامت سبد غذایی کمک شایانی کنند. در شرایطی که فشار بر منابع تولید پروتئین سنتی به دلیل محدودیت‌های آبی و مراتع در حال افزایش است، آبزی‌پروری با مصرف آب کمتر به ازای هر کیلوگرم پروتئین تولیدی و امکان استفاده از منابع آبی غیرمتعارف، راهکاری پایدار و کارآمد برای افزایش سرانه مصرف پروتئین در کشور محسوب می‌شود. افزایش تولید داخلی آبزیان، نه تنها وابستگی به واردات سایر منابع پروتئینی را کاهش می‌دهد، بلکه دسترسی به پروتئین سالم را در مناطق دور از دریا نیز تسهیل می‌کند.

از نگاه اقتصادی و ارزآوری، صادرات آبزیان می‌تواند به یک منبع درآمد ارزی پایدار و غیرنفتی تبدیل شود. ظرفیت‌های طبیعی و اقلیمی ایران، امکان تولید محصولاتی با کیفیت رقابتی در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی را فراهم می‌کند. توسعه صادرات در این حوزه، ضمن ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم در مناطق ساحلی و پیرامونی، می‌تواند به توسعه صادرات با ارزش افزوده بالاتر از طریق فرآوری و بسته‌بندی مدرن نیز منجر شود. این امر به ویژه در شرایط تحریم‌ها و نوسانات درآمدهای نفتی، به عنوان یک محور اقتصادی مقاومتی، قابل ‌تأمل است.

برای تبدیل توسعه شیلات به یک راهبرد ملی مؤثر، نیازمند طراحی نقشه راهی جامع هستیم که بر چند پایه استوار باشد. سرمایه‌گذاری در تحقیقات کاربردی برای تولید گونه‌های سازگار، مقاوم به بیماری و پربازده، توسعه روش‌های پرورش متراکم و کم‌آب‌بر و ارتقاء کیفیت نهاده‌های تولید از طریق فناوری‌های نوین، امری ضروری است. این امر مستلزم همکاری نزدیک بین مراکز پژوهشی، دانشگاه‌ها و بخش خصوصی است. از تولید تا مصرف، باید زیرساخت‌های لازم برای افزایش راندمان و کاهش ضایعات تقویت شود. ایجاد شبکه‌های جمع‌آوری، توسعه سردخانه‌ها و واحدهای فرآوری پیشرفته، استانداردسازی محصولات و ایجاد نظام ردیابی از مزرعه تا سفره، همگی به ارتقاء کیفیت و افزایش ارزش افزوده کمک می‌کنند. توسعه شیلات باید با مشارکت فعال جوامع ساحلی و سرمایه‌گذاران خصوصی همراه باشد. ارائه آموزش‌های تخصصی، تسهیل دسترسی به اعتبارات مالی و بیمه، و ایجاد تشکل‌های قدرتمند صنفی می‌تواند به پایداری اجتماعی و اقتصادی این بخش بینجامد. تنظیم‌گری هوشمند در حوزه صید و پرورش، با رویکرد حفظ منابع و پایداری اکولوژیک، همراه با ایجاد مشوق‌های مالی و مالیاتی برای سرمایه‌گذاری در مناطق کمتر توسعه ‌یافته، می‌تواند بستر مناسبی برای رشد بخش فراهم کند.

گزارش‌ها حاکی از آن است که تولید شیلات در مناطق لم‌یزرع، آب‌های شور و کم‌برخوردار می‌تواند ارزآوری قابل توجهی برای کشور به همراه داشته باشد. همچنین با توجه به پیش‌بینی سازمان فائو مبنی بر تأمین بخش عمده پروتئین مصرفی جهان از آبزیان تا سال ۲۰۵۰، توسعه سواحل مکران و دریامحور بهترین فرصت برای تحقق این هدف است. علاوه بر آن وجود ۲۰ هزار و ۵۰۰ شناور مجوزدار، ایجاد اشتغال برای یک میلیون نفر و ارزآوری ۷۰۰ میلیون دلاری، جایگاه ویژه سازمان شیلات ایران را در میان سایر بخش‌های کشاورزی کشور تثبیت کرده است.

توسعه شیلات یک فرصت تاریخی برای تنوع‌بخشی به اقتصاد و افزایش مقاومت غذایی کشور است. این مسیر اگر با نگاهی علمی، مسئولانه و آینده ‌نگرانه پیموده شود، نه تنها می‌تواند سهم قابل‌توجهی در تأمین پروتئین مورد نیاز کشور ایفا کند، بلکه با ایجاد اشتغال مولد و کسب درآمد ارزی، به توسعه متوازن مناطق ساحلی و کاهش فقر کمک شایانی نماید. این امر نیازمند عزم ملی، برنامه‌ریزی بلند مدت و همکاری همه‌جانبه نهادهای دولتی، بخش خصوصی و جامعه علمی است تا آب‌های ایران را به منبعی پایدار برای غذا و توسعه تبدیل کند.