تأکید بر تسریع اجرای الگوی کشت با توجه به کاهش تخصیص منابع آبی

به گزارش داغ (دیده‌بان امنیت غذایی) به نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت جهادکشاورزی، مجید آنجفی امروز سه‌شنبه در نشست خبری با اشاره به وضعیت تولید محصولات کشاورزی کشور اظهار کرد: سالانه حدود ۱۳۰ میلیون تن محصول کشاورزی در کشور تولید می‌شود که نزدیک به ۸۵ درصد نیاز غذایی کشور را تامین می‌کند.

وی افزود: از این میزان، بیش از ۷۰ درصد مربوط به بخش زراعت است و سالانه بین ۹۰ تا ۹۷ میلیون تن محصولات زراعی در اقلیم‌ها و شرایط آب‌وهوایی متنوع کشور تولید می‌شود.

آنجفی گفت: براساس قانون برنامه هفتم پیشرفت، تکالیف مشخصی برای بخش کشاورزی تعریف شده است که از جمله آن‌ها می‌توان به رسیدن به ۹۰ درصد ضریب خوداتکایی در محصولات اساسی و افزایش سهم تولید داخلی روغن خوراکی به ۴۰ درصد اشاره کرد.

وی ادامه داد: این اهداف در حالی دنبال می‌شود که کشور با محدودیت‌های جدی منابع آبی، تغییر اقلیم و ناترازی انرژی مواجه است.

بحران آب و انرژی چالش اصلی تولید

معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی درباره شرایط اقلیمی سال زراعی گذشته اذعان داشت: ایستگاه‌های هواشناسی کشور حدود ۱۴۰ میلی‌متر بارندگی را ثبت کردند که این میزان، یکی از خشک‌ترین سال‌ها در ۵۱ سال اخیر بوده است و این خشکسالی همزمان با ناترازی انرژی باعث شد در بسیاری از مناطق، کشاورزان در حدود یک‌سوم زمان مورد نیاز به برق برای بهره‌برداری از منابع آب دسترسی نداشته باشند.

وی افزود: طبق برنامه‌ریزی‌ها قرار بود بخش کشاورزی تا سال ۱۴۱۱ به ۵۱ میلیارد مترمکعب آب قابل برنامه‌ریزی برسد، اما وزارت نیرو همین امسال این میزان را اعلام کرد؛ در حالی که بر اساس برنامه، انتظار ۶۶ میلیارد مترمکعب آب وجود داشت.

آنجفی ادامه داد: در چنین شرایطی، اجرای الگوی کشت تنها راه جبران نقیصه منابع آب و انرژی است و بر همین اساس، کارگروه ملی الگوی کشت با حضور وزارتخانه‌های مرتبط از جمله صمت، نفت، سازمان برنامه و بودجه و سایر دستگاه‌ها تشکیل شده و در استان‌ها نیز، استانداران مسئولیت ستادهای استانی الگوی کشت را بر عهده گرفته‌اند.

وی با بیان این که هدف این ساختارها انتقال تدریجی کشاورزی کشور از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب با کمترین تنش برای کشاورزان است، گفت: در الگوی جدید ممکن است برخی کشت‌های آب‌بر حذف شوند و این امر نیازمند مشوق‌های اقتصادی و کشت‌های جایگزین است.

گندم محور امنیت غذایی کشور

معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به نقش محوری گندم در کشاورزی ایران و نقش نفوذ دانش در تولید گفت: گندم کالای اصلی سبد غذایی مردم است و شاخص مهم امنیت غذایی کشور محسوب می‌شود و در خشکسالی شدید سال ۱۴۰۰، تنها ۴.۵ میلیون تن گندم به مراکز خرید تحویل شد، اما در سال زراعی جاری و با وجود تداوم خشکسالی و اضافه شدن مشکل ناترازی انرژی، با تکیه به دانش و  اقدامات به‌زراعی و به‌نژادی، این رقم به حدود ۷.۸ میلیون تن در سال زراعی گذشته رسید.

وی این افزایش را همچنین نتیجه اجرای طرح جهش تولید در دیم‌زارها دانست و افزود: طی پنج سال گذشته، تمرکز تولید گندم از اراضی آبی به سمت اراضی دیم سوق داده شده است.

آنجفی تصریح کرد: کشور حدود ۶ میلیون هکتار اراضی دیم مستعد دارد که بدون نیاز به منابع آب سطحی و زیرزمینی می‌تواند در تولید گندم نقش‌آفرین باشد.

وی اضافه کرد: در همین چارچوب، علاوه بر گندم، کشت دانه‌های روغنی، حبوبات و سایر غلات نیز در قالب طرح جهش تولید در دیمزارها در دستور کار قرار گرفته است.

آثار حذف ارز ترجیحی بر تولید در حال بررسی است

معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی در پاسخ به پرسشی درباره حذف ارز ترجیحی و آثار آن بر تولید گفت: حذف ارز ترجیحی و آزادسازی نرخ ارز نباید منجر به برهم خوردن توازن تولیدات کشاورزی و کاهش انگیزه کشاورزان شود و این موضوع به‌طور مستمر در کمیته‌های فنی در حال رصد و بررسی است.

وی درباره قیمت تضمینی گندم در این شرایط اظهار داشت: در سال زراعی گذشته، قیمت‌گذاری گندم اتفاقی کم‌سابقه را تجربه کرد به‌طوری‌که پس از اعلام قیمت خرید تضمینی، هیچ‌گونه اعتراضی از سوی تشکل‌های کشاورزی مطرح نشد و این موضوع نشان می‌دهد قیمت مصوب با در نظر گرفتن هزینه‌های واقعی تولید، قیمت‌های جهانی، شرایط کشورهای همسایه و منافع تولید ملی تعیین شده است.

آنجفی افزود: قیمت تضمینی گندم در حال حاضر تغییری نکرده و پایدار است، اما نگرانی اصلی ما به هم خوردن تناسب قیمتی میان گندم و سایر محصولات کشاورزی پس از حذف ارز ترجیحی است.

وی با اشاره به کیفیت گندم تولیدی کشور تصریح کرد: گندم از نظر کیفی در چهار کلاس طبقه‌بندی می‌شود که کلاس‌های ۱، ۲ و ۳ مصرف انسانی و کلاس ۴ مصرف دامی دارد.

معاون وزیر جهاد کشاورزی گفت: در ایران گندم تولیدی در کلاس ۴ تولید نمی‌شود و بیش از ۸۰ درصد گندم تولیدی کشور در کلاس‌های ۱ و ۲ قرار دارد که از نظر پروتئین و گلوتن در سطح استانداردهای جهانی است.

وی ادامه داد: بررسی نمودار ۱۳ ساله کیفیت تولید گندم نشان می‌دهد که کشور به‌تدریج از تولید گندم کلاس ۳ به سمت کلاس ۲ و سپس کلاس ۱ حرکت کرده و امروز عمده گندم ایران در بالاترین رده کیفی قرار دارد.

آنجفی تاکید کرد: کیفیت نان تنها به گندم وابسته نیست و عواملی مانند فرآوری آرد، حمل‌ونقل، نگهداری و فرآیند تخمیر در نانوایی‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای دارند.

تولید بیشتر با آب کمتر 

معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی با گلایه از مدیریت منابع آب کشور اظهار کرد: حدود یک میلیون حلقه چاه آب در کشور وجود دارد که نزدیک به ۵۰۰ هزار حلقه آن غیرمجاز است.

وی افزود: تا زمانی که مدیریت آب کشور تکلیف این موضوع را روشن نکند و یک سقف مشخص و شفاف برای تخصیص آب به بخش کشاورزی تعیین نشود، نمی‌توان تمام مشکلات بحران آب و فرونشست زمین را به گردن کشاورزی انداخت.

سیاست کاهش محصولات پرآب‌بر

آنجفی با اشاره به سیاست کاهش کشت محصولات پرآب‌بر و جایگزینی محصولات کم‌آب‌بر گفت: ایران با توجه به محدودیت منابع آبی، کشور مناسبی برای صادرات گسترده محصولات جالیزی نیست و در سال جاری با اعمال محدودیت‌های صادراتی، سطح زیرکشت این محصولات به‌طور محسوسی کاهش یافته است.

وی افزود: با این حال، تحقیقات جدید نشان می‌دهد که برخی محصولات جالیزی مانند هندوانه، برخلاف تصور عمومی، از نظر بهره‌وری آب در زمره محصولات با بالاترین راندمان قرار دارند.

افزایش عملکرد با فناوری

معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به بهبود عملکرد محصولات اساسی گفت: عملکرد چغندرقند از میانگین ۲۰ تن در هکتار در سال‌های گذشته به بیش از ۶۰ تن در هکتار در سطح میانگین کشوری رسیده و همزمان عیار قند آن نیز حدود یک واحد افزایش یافته است و این دستاوردها نتیجه استفاده از آبیاری نوین، آبیاری قطره‌ای و زیرسطحی و به‌کارگیری دانش فنی در مزارع است.

تدوین دستورالعمل های کشاورزی فراسرزمینی

وی در همین حال از شکل‌گیری یک حرکت جدید و موثر در حوزه کشاورزی فراسرزمینی خبر داد و گفت: دستورالعمل‌ها، نظام‌نامه‌ها و قراردادهای مربوط به کشاورزی فراسرزمینی تدوین و ابلاغ شده و مشوق‌های متنوعی برای تولیدکنندگانی که از این مسیر اقدام به تولید محصول و واردات به کشور می‌کنند، در نظر گرفته شده است.

آنجفی افزود: این مشوق‌ها شامل تسهیلات وارداتی، کاهش عوارض و همچنین حمایت‌های صادراتی به ازای محصول واردشده است.

وی اظهار داشت:  در حال حاضر تعداد زیادی متقاضی در این حوزه وجود دارد و تفاهم‌نامه‌های خوبی با کشورهایی مانند روسیه منعقد شده که برخی از آن‌ها وارد مرحله واگذاری اراضی یا عقد قرارداد شده‌اند.

معاون وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به گسترش همکاری‌ها در حوزه کشاورزی قراردادی گفت: علاوه بر روسیه در کشورهایی مانند قزاقستان، بلاروس و تعدادی از کشورهای آفریقایی نیز توافقات خوبی حاصل شده و روند اجرایی آن‌ها در حال پیشرفت است.

وی تاکید کرد: هدف ما از این مسیر، تامین بخشی از نیازهای کشور، واردات «آب مجازی» و کاهش فشار بر منابع آبی داخلی است.

آنجفی درباره سیاست‌های ارزی در بخش کشاورزی گفت: پیش‌بینی شده برای جبران آثار آزادسازی ارز، مابه‌التفاوت احتمالی ضرر و زیان کشاورزان به‌صورت یارانه ریالی و مستقیم پرداخت شود.

وی تصریح کرد: موقعیت جغرافیایی ایران این امکان را فراهم می‌کند که گندم را در داخل تولید و به کشورهای همسایه صادر کرده و در مقابل، گندم مورد نیاز را با قیمت پایین‌تر از کشورهای آسیای میانه وارد کنیم.

معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی افزود: این مراوده هم به نفع دولت در کاهش هزینه تامین نان و هم به نفع کشاورزان از محل صادرات خواهد بود.

وی با تاکید بر تداوم حمایت از کشاورزان بیان داشت: سیاستگذاری‌ها به‌گونه‌ای خواهد بود که کشاورزان رها نشوند و حمایت از آن‌ها محور اصلی تصمیمات باشد.

آنجفی درباره تامین کود شیمیایی نیز گفت: در دوره ارز ترجیحی، میزان ارزی که به بخش کشاورزی اختصاص می‌یافت پاسخگوی نیاز واقعی کشور نبود و از حدود ۵ میلیون تن نیاز سالانه، در نهایت ۲.۵ تا ۳ میلیون تن تامین می‌شد که به عملکرد کشاورزان آسیب می‌زد.

وی اذعان داشت: اما با آزادسازی ارز، امکان تامین کود به وفور فراهم شده و بررسی‌ها نشان می‌دهد، قیمت تمام‌شده آن با ارز آزاد نیز فشار قابل توجهی به سبد هزینه کشاورز وارد نمی‌کند.

تکیه بر اراضی دیم برای تولید محصولات اساسی

معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به برنامه‌های کلان امنیت غذایی کشور گفت: بزرگ‌ترین پروژه ما در تولید محصولات زراعی، تکیه بر اراضی دیمزار بدون استفاده از آب‌های سطحی و زیرزمینی است.

وی اضافه کرد: در پنج سال گذشته، اجرای طرح جهش تولید در دیمزارها دستاوردهای قابل توجهی در تولید حبوبات، محصولات علوفه‌ای و دانه‌های روغنی داشته و این طرح در پنج سال آینده نیز به‌عنوان محور اصلی ماموریت‌های حوزه زراعت وزارت جهاد کشاورزی دنبال خواهد شد.