نقش بانک کشاورزی در مدیریت بحران آب کشور
بحران آب در ایران به نقطهای بحرانی رسیده که دیگر نمیتوان آن را صرفاً یک چالش محیطزیستی دانست. این بحران امنیت غذایی، ثبات اجتماعی و توسعه اقتصادی را به شکل عمیقی تهدید میکند. در این میان، بانک کشاورزی به عنوان نهادی تخصصی در حوزه تأمین مالی کشاورزی و منابع طبیعی، نقشی محوری و دوسویه دارد. از یک سو، بخش قابل توجهی از تسهیلات بانکی به فعالیتهای مرتبط با آب اختصاص دارد و از سوی دیگر، الگوی تخصیص این منابع میتواند تشدید کننده یا کاهنده این بحران باشد.
نقش تاریخی بانک کشاورزی در تأمین مالی بخش کشاورزی عمدتاً بر اساس معیارهای کمی و بدون توجه کافی به بهبود بهرهوری آب شکل گرفته است. اعطای تسهیلات برای کشت محصولات پرآببر در مناطق خشک یا تأمین مالی روشهای آبیاری ناکارآمد، هرچند در کوتاه مدت به تولید کمک کرده ولی در بلند مدت موجب تشدید استهلاک منابع آبی شده است. این رویکرد تأمین مالی خنثی نسبت به آب، امروزه نهتنها پاسخگوی نیازها نیست، بلکه خود بخشی از مشکل محسوب میشود.
اینجا است که مفهوم تأمین مالی هوشمند به عنوان یک پارادایم جدید مطرح میگردد. تأمین مالی هوشمند در این حوزه به معنای طراحی و اجرای مکانیسمهای اعتباری است که بهطور فعال به مدیریت بهینه آب در بخش کشاورزی کشور کمک میکند.
با این حال، حرکت به سمت تأمین مالی هوشمند با چالشهای جدی روبرو میباشد. مقاومت در برابر تغییر الگوی کشت، دانش ناکافی کشاورزان خرد، پراکندگی و کوچک مقیاس بودن زمینهای کشاورزی و نبود هماهنگی بین نهادهای حاکمیتی از جمله وزارت جهاد کشاورزی، وزارت نیرو و بانک مرکزی، از موانع اصلی به شمار میروند. بانک کشاورزی به تنهایی نمیتواند این گذار را مدیریت کند. این بانک نیازمند یک نقشه راه مشترک با سایر نهادها است که در آن، سیاستهای یارانهای آب، قوانین تخصیص آب و خطمشیهای اعتباری بانک همسو شوند.
بانک کشاورزی با جهتگیری تازه در تأمین مالی هوشمند و حمایت از طرحهای دانشبنیان و فناورانه، مدیریت بهینه منابع آب را در صدر برنامههای خود قرار داده و از کشاورزی دانش بنیان، آیندهنگر و کممصرف حمایت میکند. این بانک حمایت ۲۰ هزار میلیارد ریالی در سال جاری از احداث گلخانهها، روشهای کشت هیدروپونیک و توسعه کشتهای کنترل شده داشته است. بانک کشاورزی در کنار حمایت از توسعه گلخانهها، در هفت ماهه سال جاری بالغ بر ۴۴ هزارمیلیارد ریال تسهیلات برای خرید بذرهای گواهی شده و مقاوم به کم آبی پرداخت کرده است تا کشاورزان بتوانند با استفاده از فناوریهای نو، تولید را با حداقل مصرف منابع آبی انجام دهند.
در نهایت، بانک کشاورزی در آستانه یک انتخاب سرنوشتساز قرار دارد. ادامه رویکرد سنتی تأمین مالی، اگرچه در کوتاه مدت سادهتر به نظر میرسد، اما به معنای مشارکت ناخواسته در نابودی سرمایه طبیعی است که بقای بخش کشاورزی به آن وابسته است. در مقابل، اتخاذ نقش پیشگام در تأمین مالی هوشمند آب، اگرچه پیچیده و پرچالش است، اما میتواند بانک کشاورزی را از یک تأمینکننده منابع مالی به یک مدیر راهبردی ریسک آب و تولید غذا ارتقا دهد. این تحول، نهتنها به کاهش فشار بر منابع آبی کمک میکند، بلکه با افزایش پایداری و سودآوری فعالیتهای کشاورزی در بلند مدت، کیفیت سبد تسهیلات بانک را نیز بهبود میبخشد. در شرایط کنونی بحران آب در کشور، هوشمندترین سرمایهگذاری، سرمایهگذاری در حفظ خود سرمایه طبیعی است.
