نقش تسهیل‌گری بانک کشاورزی در توسعه تولید بذر گواهی شده
در میان نهاده‌های کشاورزی، بذر جایگاهی یگانه دارد. این عنصر نه صرفاً یک نهاده، بلکه حامل سرمایه ژنتیکی و بستر انتقال فناوری‌های نوین به مزرعه است. بذر گواهی شده، با طی کردن فرآیند دقیق کنترل و تأیید، دارای ویژگی‌های کلیدی نظیر خلوص ژنتیکی و فیزیکی بالا، قدرت جوانه‌زنی قابل‌قبول و عاری بودن از عوامل بیماری‌زا و بذر علف‌های هرز است. این ویژگی‌ها در مزرعه استقرار یکنواخت بوته‌ها، کاهش مصرف بذر، سهولت در برداشت مکانیزه و در نهایت، افزایش چشمگیر عملکرد در برخی محصولات را به همراه دارد که همگی به افزایش بهره‌وری و درآمد کشاورز می‌انجامد.
با وجود این مزایا سهم بذر گواهی‌شده از کل بذر مصرفی در ایران تنها حدود ۳۰ درصد است. این فاصله قابل توجه با کشورهای پیشرفته، ناشی از چالش‌های چندگانه‌ای است؛ از جمله کمبود بودجه برای پژوهش‌های اصلاح نباتات، عدم توسعه کافی مشارکت بخش خصوصی، هزینه تمام‌شده بالاتر این بذور برای کشاورزان و در برخی موارد، نبود آگاهی کافی درباره منافع بلند مدت آن. یک مدل اقتصادی طراحی شده برای توسعه نظام کنترل و گواهی بذر گندم نیز نشان می‌دهد که علاوه بر عوامل فنی همچون کیفیت هسته‌های اولیه بذر، عوامل نظارتی و سیاست‌های حمایتی دولت، نقشی کلیدی در بهبود وضعیت دارند.
نقش بانک کشاورزی در این چشم‌انداز، فراتر از یک عامل اعتباری صرف، به مثابه یک عامل راهبردی در پیاده‌سازی سیاست‌های کلان وزارت جهاد کشاورزی است. این بانک با اولویت‌دهی به تأمین مالی بذر گواهی‌شده، در حال پر کردن شکاف میان تولید دانش‌بنیان این نهاده و دسترسی عملی کشاورزان به آن است و اقدامات این بانک در سال‌های اخیر روندی صعودی و هدفمند را نشان می‌دهد.
حرکت از وضعیت کنونی به سمت استفاده گسترده از بذر گواهی شده، نیازمند فراتر رفتن از تأمین مالی صرف است. یافته‌های پژوهشی نشان می‌دهد که مداخلات مؤثر باید در سه سطح طراحی شوند. تقویت بنیان فنی به منظور سرمایه‌گذاری مستمر بر روی کیفیت هسته‌های اولیه بذر و ارتقای استانداردهای فرایندهای کنترل و گواهی. سطح بعدی، ایجاد مشوق‌های اقتصادی برای بالانس کردن هزینه تولید بذر سالم با قیمت فروش آن و اعمال مشوق‌هایی برای کشاورزان به‌گونه‌ای که استفاده از بذر گواهی شده به‌صرفه باشد. سطح سوم، اصلاحات ساختاری و نظارتی برای رتبه‌بندی واحدهای تولیدی بر اساس کیفیت، شفاف‌سازی قوانین و حمایت هوشمندانه از شرکت‌های دانش‌بنیان برای ورود به این عرصه.
شایان ذکر است در این راستا بانک کشاورزی از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا پایان تیرماه با هدف تقویت زنجیره تأمین نهاده‌های اساسی کشاورزی و ارتقای کیفیت تولید محصولات زراعی در مجموع ۱۰۴۱۲ میلیارد ریال تسهیلات در اختیار فعالان حوزه تولید بذر گواهی شده قرار داد؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۴ درصد افزایش یافته است.
بانک کشاورزی با نقش تسهیل‌گری خود، می‌تواند بستر این تحولات را فراهم آورد اما موفقیت نهایی در گرو هماهنگی این نهاد با دیگر بازیگران کلیدی از جمله مؤسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال به‌عنوان متولی قانونی و همچنین نظام ترویج وزارت جهاد کشاورزی است.
